BİLİM DÜNYASINDA YENİ SONUÇLAR: MAYMUNLAR DA İNSANLAR GİBİ HAYAL GÜCÜNE SAHİP
Yeni bir araştırma, maymunların da tıpkı insanlar gibi hayali oyun oynayabilme yeteneğine sahip olduklarını ortaya koydu. Bu bulgu, hayal gücünün evrimsel kökenlerine ışık tutuyor.
Hayali bir arkadaş edinmek, evcilik oynamak ya da geleceği hayal etmek uzun süre boyunca yalnızca insanlara özgü yetenekler olarak kabul edilmiştir.
Şimdi ise bilim insanları, maymunların da hayali oyun oynayabilme yeteneğine sahip olduklarını gösteren ilk çalışmayı gerçekleştirdiler.
Perşembe günü Science dergisinde yayımlanan bulgular, hayal gücünün bir maymunun bilişsel potansiyeli içinde yer aldığını ve muhtemelen ortak evrimsel atalarımıza kadar izinin sürülebileceğini öne sürüyor.
Johns Hopkins Üniversitesi’nde bilişsel bilimci ve çalışmanın yazarlarından Christopher Krupenye “Bu, türümüz için kendine özgü olduğunu varsaydığımız şeylerden biri” dedi.
Krupenye “Bu tür bulgular bize bu hayvanların zihinlerinin, insanların onlara verdiğinden çok daha fazla zenginliğe sahip olduğunu gerçekten gösteriyor” ifadelerini kullandı.
MAYMUNLARIN HAYAL GÜCÜ ÜZERİNE YENİ KANITLAR
Araştırmacılar, maymunların belli türden bir hayal gücüne sahip olduklarını zaten biliyorlardı.
Bir maymun birinin yiyeceği bir bardağın içine sakladığını görürse, yiyeceğin orada olduğunu göremese bile hayal edebilir.
Çünkü bu algı, gerçeğin kendisidir. Bu da maymunun dünyayı yalnızca bildiği şekliyle, yani tek bir bakış açısından sürdürmesini gerektirir.
Dr. Krupenye “Bu tür çalışmalar bunun da ötesine geçiyor. Çünkü bu, onların aynı anda dünyanın birden fazla görünümünü düşünebildiklerini ve gerçeği hayalî olandan gerçekten ayırt edebildiklerini öne sürüyor” dedi.
KANZİ ÜZERİNDE YAPILAN DENEYLER
Yalnızca Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde bulunan tehlike altındaki bir tür olan bonobolar, vahşi doğada incelenmesi zor hayvanlardır.
Bu araştırma için Dr. Krupenye ve St. Andrews Üniversitesi’nden bilişsel bilimci Amalia Bastos, “Ape Initiative” adlı bir kuruluşa başvurarak, İngilizce konuşulan bazı ifadeleri anlayabildiği bilinen Kanzi adlı bir erkek bonoboyu incelediler.
(Kanzi, esaret altında doğmuş ve kültürel olarak yetiştirilmiş bir maymundu; geçen yıl 44 yaşında öldü)
Araştırma ekibi, Kanzi için “çay partilerine” benzettikleri üç deneysel senaryo oluşturdu.
İlki, 1980’lerde çocuklarla yapılan hayali oyun deneylerinden modellenmişti.
Kanzi izlerken, bir bilim insanı küçük bir masaya iki boş fincan ve boş bir sürahi koydu.
Daha sonra araştırmacı, her fincana “hayali” bir meyve suyu döktü ve ardından fincanlardan birini yeniden sürahiye boşalttı.
Bu noktada, eğer Kanzi hayali sıvıları yakından takip ediyorsa, bir fincanda hala sıvı bulunduğunu, diğerinin ise boş olduğunu fark etmeliydi.
Ve gerçekten de “Meyve suyu nerede?” diye sorulduğunda, Kanzi rastlantısal olarak beklenenden daha sık şekilde hayali sıvı bulunan fincanı işaret etti.
GERÇEK VE HAYAL ARASINDAKİ FARK
Yine de bilim insanları, Kanzi’nin kafasının karışıp karışmadığını merak etti.
İkinci bir deneyde, Kanzi’ye yine iki fincan sunuldu: biri gerçek meyve suyu içeren, diğeri ise içine hayali meyve suyu dökülen.
“Meyve suyu nerede?” diye sorulduğunda, Kanzi olasılıklara göre beklenenden daha sık biçimde gerçek meyve suyu bulunan fincanı işaret etti.
Üçüncü deney, ilkini tekrarladı ancak bu sefer iki kaseye hayali üzümler aktarıldı ve ardından bunlardan biri boşaltıldı.
Denemelerin yarısından fazlasında Kanzi, hayali üzümlerin bulunduğu yeri başarıyla belirledi.
BİLİM DÜNYASINDA YANKI UYANDIRAN SONUÇLAR
Duke Üniversitesi’nde evrimsel antropolog olan ve araştırmaya dahil olmayan Joseph Feldblum “Bu kadar net bir hayal gücü kanıtı görmek gerçekten büyüleyici. Bu deneyler, katmanları soyup çıkararak zihinlerinde gerçekte neler olup bittiğini çok daha derinlemesine anlamamızı sağlıyor” dedi.
Çocuklar ve yetişkinler, karşılaşmadan önce yaşanabilecek durumları prova edebilirler, bu da bir şeyi yanlış yapmanın maliyeti olmadan bizi gerçek hayata hazırlar.
Muhtemelen maymunlar da daha kârlı yolları belirlemekten fayda sağlayabilir.
Dr. Bastos “Şu ana saplanıp kalmamanın pek çok faydası var. Çünkü alternatif gelecekler hakkında düşünmeye başlayabiliyorsun” dedi.
DOĞAL ORTAMDA GÖZLEMLER
Bazı bilim insanları bu çalışmayı, doğal gözlemlerin zaten onlara sezgisel olarak düşündürdüğü şeyin bir doğrulaması olarak gördü.
Harvard Üniversitesi’nde primatolog olan ve araştırmaya katılmayan Martin Surbeck, Kongo Demokratik Cumhuriyeti’ndeki bir grup vahşi bonoboyla çalışıyor.
Genç dişi bonoboların bir çubuğu alıp sırtlarına koyduklarını, sanki bir bebekle oynuyorlarmış gibi davrandıklarını gördüğünü söyledi.
Dr. Surbeck, “Tek başına böyle bir davranış, doğada maymunların hayal gücüne sahip olduğunu mutlaka kanıtlamaz” dedi. Ancak bu çalışma “bu kavramın varlığına dair daha titiz bir kanıt” oldu.
HAYAL GÜCÜNÜN EVRİMSEL KÖKENİ
Birçok soru hala yanıt bekliyor. Bonobolar hayali oyun oynama yeteneğini doğal seçilimin hangi koşulları altında kazandı?
Dr. Surbeck “Nereden geliyor? Nasıl evrimleşti? Neden büyük maymunlar ve insanlar buna sahip de, diğerleri sahip değil — tabii varsayılan olarak?” dedi.
Bizim en yakın yaşayan evrimsel akrabalarımız olan bonobolar ve şempanzeler, insan yeteneklerinin kökenine dair ipuçları sunuyor.
Üç tür, yaklaşık yedi milyon yıl önce yaşamış ortak bir atayı paylaşıyor; bonobolar, şempanzelerden bir ila iki milyon yıl önce ayrıldı.
Dr. Surbeck İnsanların gökten tam biçimlenmiş hâlde düşmediğini hatırlattı. Dr. Surbeck “Ne isek, bir yerden geliyoruz. Ve tüm davranışlarımızın öncülleri var. Ve büyük olasılıkla, bu öncüllerin çoğu bizim en yakın yaşayan akrabamızda mevcut” dedi.
