FACEBOOK’UN İÇ YAZIŞMALARI YAYINLANDI: UYGULAMALARIN BAĞIMLILIK RİSKİ İÇERİDE TARTIŞILIP, DIŞARIDA İNKAR EDİLMİŞ
Mahkeme dosyalarına giren şirket içi belgeler, Meta araştırmacılarının 2018’de Facebook’un bazı tasarım özelliklerinin “bağımlılık benzeri” davranışlara yol açıp açmadığını incelemeyi önerdiğini ortaya koydu.
Meta yöneticileri bu ay Los Angeles’ta görülen bir davada, şirket platformlarının kullanımının sorunlu hale gelebileceğini ancak bunun “bağımlılık” olarak tanımlanamayacağını savundu.
Ancak yeni yayımlanan şirket içi belgeler, şirket içinde bazı Facebook özelliklerinin kullanıcılar arasında “bağımlılık” ya da “bağımlılık benzeri” davranışlara katkıda bulunup bulunmadığının araştırılmak istendiğini gösteriyor.
CNN International’ın aktardığı belgeler, Meta’ya karşı açılmış başka bir davada mahkemeye sunuldu ve cuma günü kamuoyuna açıklandı. Belgeler, özellikle gençler açısından platform riskleri konusunda şirketin ne bildiğine dair yeni sorular doğurdu. Bu konu, Meta’ya karşı devam eden hukuki sürecin merkezinde yer alıyor.
Şirket araştırmacılarının soru işareti koyduğu özellikler arasında otomatik video oynatma, sonsuz kaydırma ve beğeni bildirimleri yer alıyor. Bu özellikler, devam eden davalarda gençleri bağımlı hale getirdiği ve zarar verdiği iddiasıyla gündeme getiriliyor.
Belgelerde, 2018 sonbaharında, şirketin o dönemki adıyla Facebook çalışanlarının, platformun kompulsif kullanımına yol açabilecek tasarım özellikleri için kamuya açık bir denetim yapılmasını önerdiği görülüyor.ı.
Araştırmacılar, çalışmaya uzmanlık ve güvenilirlik katmak için dışarıdan akademisyenlerle iş birliği yapılmasını önerdi. Önerilen isimlerden biri, Google’daki etik uzmanlığı görevinden ayrılarak Center for Humane Technology’yi kuran Tristan Harris’ti. Ancak belgelerde, Harris’in şirket ürün ekiplerinin kabul etmeyeceği değişiklikler önerebileceğine dair çekinceler dile getirildi.
“SIK, OTOMATİK VE İSTENMEYEN DAVRANIŞLARI” TEŞVİK EDEBİLİR
Araştırmacılar, bazı özelliklerin “sık, otomatik ve istenmeyen davranışları” teşvik edebileceğini ve kullanıcıların istemedikleri halde alışkanlık geliştirmelerine yol açabileceğini öne sürdü. Belgede şu ifadeler yer aldı:
“Bunlar, manipüle ediliyor olma hissine, belirli davranışlar üzerinde kontrol eksikliği duygusuna ve Facebook’u kontrol etme ya da platforma girme konusunda bağımlılık hissine yol açabilir. Bu durum daha düşük iyi oluş haliyle ilişkili olabilir ve Facebook’a ‘bağımlı’ olma yönündeki öznel ve gündelik deneyimleri besliyor olabilir.”
GOOGLE VE ALTINDAKİ ŞİRKETLERE KUZEY KALİFORNİYA’DA DAVA AÇILDI
Bahsi geçen belgeler, Kaliforniya Kuzey Bölge Mahkemesi’nde görülen ve yüzlerce okul bölgesi ile eyalet başsavcıları tarafından Meta, Snap, TikTok ve YouTube’un çatı şirketi Google’a karşı açılan davada delil olarak sunuldu.
Dava bu yıl içinde görülecek. Bu dava, Los Angeles’ta Meta ve YouTube’a karşı görülen ve 1500’den fazla bireysel davanın ilki olan sosyal medya bağımlılığı davasının ardından başlayacak. Meta, davalardaki iddiaları reddediyor.
Ebeveynler ve güvenlik savunucuları uzun süredir sosyal medya platformlarının kullanıcıları daha uzun süre çevrim içi tutmak ve daha fazla reklam göstermek için bağımlılık yaratacak şekilde tasarlandığını savunuyor. Meta CEO’su Mark Zuckerberg geçen hafta Los Angeles’taki duruşmada bu iddiaya karşı çıktı ve şirketin kullanıcıya sunulan “değeri” maksimize etmeye odaklandığını söyledi.
META, HENÜZ KAMU DENETİMİNİ HAYATA GEÇİRMEDİ
Meta, önerilen kamu denetimini hayata geçirmedi. Şirket sözcüsü Liza Crenshaw, buna karşın gençlere yönelik ebeveyn kontrol araçları ve varsayılan güvenlik ayarları gibi başka araştırmaların tasarım değişikliklerine yön verdiğini belirtti.
Crenshaw, “Gençleri uygulamadan ayrılmaya ve gece boyunca bildirimlere ara vermeye teşvik eden Uyku Modu gibi otomatik varsayılan ayarları bilinçli olarak tasarladık” dedi. Ebeveynlerin çocuklarının günlük kullanım süresini 15 dakikaya kadar sınırlayabileceğini veya planlı molalar ayarlayabileceğini ekledi.
DAHA ÖNCE DE UZMANLAR BAĞIMLILIK ENDİŞELERİNİ DİLE GETİRMİŞTİ
Daha önce kamuoyuna açıklanan belgelerde de Meta araştırmacılarının kompulsif kullanıma ilişkin endişeler dile getirdiği görülmüştü. Bir iç yazışmada “Instagram bir uyuşturucu. Biz de adeta satıcıyız” ifadesi yer almıştı. Diğer teknoloji şirketlerine ait belgelerde de uygulamaların gençlere zarar verebileceğinin bilindiğine işaret eden ifadeler bulunmuştu. Şirketler ise bu belgelerin güvenlik çabalarını yansıtmadığını savunmuştu.
Meta ve diğer teknoloji şirketleri kamuoyunda sosyal medya ile bağımlılık ya da ruh sağlığı sorunları arasında kesin bir bağ kuran bilimsel kanıt bulunmadığını öne sürüyor. Instagram Başkanı Adam Mosseri de Los Angeles’taki duruşmada klinik bağımlılık ile kişinin iyi hissettiğinden fazla kullanım arasında ayrım yapılması gerektiğini söyledi.
Mosseri, “Bağımlılık kelimesini bazen gündelik olarak kullanıyoruz. Bir Netflix dizisine bağımlı olduğumu söylemiş olabilirim ama bu klinik bağımlılıkla aynı şey değil” dedi.
Buna karşılık 2018 tarihli belge, bazı Facebook özelliklerinin kullanıcıların kendilerini daha kötü hissetmelerine ya da davranışları üzerinde kontrol kaybı yaşamalarına yol açabilecek tekrar eden kullanım kalıplarına katkıda bulunduğuna dair şirket içi bir değerlendirme içeriyor.
Tartışmalar Facebook’tan Instagram’a sıçradı
ARAŞTIRMACILAR AYRICA ÇALIŞMANIN INSTAGRAM’I DA KAPSAYACAK ŞEKİLDE GENİŞLETİLEBİLECEĞİNİ BELİRTTİ VE ŞU SORUYU YÖNELTTİ:
“Şu anda tıbben tanımlanmış bir Facebook bağımlılığı bozukluğu yoksa, bu alandaki gerçek insan sorunları nedir?”
Belgede, platformun yalnızca kullanıcıya gerçek değer sağlayan “sık” davranışları teşvik etmesi gerektiği ifade edildi. Sorunlu olabilecek özellikler arasında video otomatik oynatma, beğeni sayısı bildirimleri ve sonsuz kaydırma yer aldı.
Ayrı bir belgede ise önerilen denetime ilişkin “iletişim değerlendirmeleri” ele alındı. Denetimin, medyada Facebook’un ürünlerine “davranışsal kokain serptiği” yönündeki “aşırı” iddialara yanıt verme ve olası düzenlemeleri önleme fırsatı sunabileceği belirtildi. Ancak olası bir kullanıcı etkileşimi kaybının da dikkate alınması gerektiği kaydedildi.
Meta, 2019 Mayıs ayında “Facebook’ta Problemli Kullanım Algısını Anlamak” başlıklı ayrı bir araştırma yayımladı. 20 bin kullanıcıyla yapılan ankete dayanan çalışmada, ABD’deki Facebook kullanıcılarının yaklaşık yüzde 3’ünün “problemli kullanım” deneyimi yaşadığı belirlendi. Bu durum, kullanım üzerinde kontrol kaybı hissi ve uyku, iş ya da ilişkilerde sorun yaşanması olarak tanımlandı. Oranın en yüksek olduğu grubun gençler ve genç yetişkinler olduğu belirtildi.
Araştırma, Facebook’un kullanıcıların platforma ara vermesini kolaylaştırması ve özellikle gençler için bildirim sıklığını azaltmayı değerlendirmesi gerektiği sonucuna vardı.
Meta 2021’de Instagram’da gençler için “ara ver” hatırlatmalarını devreye aldı. Bir yıl sonra ebeveyn kontrol araçlarını ekledi. 2024’te ise birçok genç güvenlik önlemini varsayılan gizlilik ve güvenlik ayarları içeren “Teen Accounts” çatısı altında topladı.
