TİM COOK’UN 15 YILLIK MİRASI
Bu hafta koltuğunu devreden Apple CEO’sunun geriye nasıl bir şirket bıraktığına rakamlarla bakalım…
Dünyanın en büyük şirketlerinden Apple’ın CEO’su Tim Cook 15 yılın ardından salı günü görevi John Ternus’a devretti.
Bundan böyle yönetim kurulu başkanı koltuğunda oturacak Cook’un başarısı milyarlarca Apple cihazının kullanıcılarından kazanılan parayı artırmasına, tedarik zincirinde yaptığı incelikli hamlelerle yüksek kâr marjlarını korumasına ve ekosistem üzerinde sıkı kontrol uygulayarak gizliliği sağlamasına dayanıyor.
Ancak Cook’un risksiz yaklaşımı ve Çin’deki üretime güvenme eğilimi son yıllarda tehlike arz etmeye başladı. Apple siyasetçilerle ve dünya genelindeki denetleyicilerle karşı karşıya gelirken markanın yenilikçi itibarı da yapay zeka yarışının dışında kalmasıyla sarsıldı. Ternus’u zor bir görev bekliyor. Financial Times, Cook’un Apple’da bıraktığı mirası rakamlara döktü.
Tim Cook Apple’daki varlığını icra yetkili yönetim kurulu başkanı olarak sürdürecek. Bu stratejik görev karşılığında yıllık 2 milyon dolarlık maaş ve 45 milyon dolarlık hedefe bağlı hisse alacak. CEO’luk görevinin selefi John Ternus ise 3 milyon dolar maaşa ek olarak 55 milyon dolarlık yine hedefe bağlı hisse alacak.
4 trilyon dolar piyasa değeri
Deepwater varlık yönetimi şirketinin ortağı Gene Munster’a göre, Steve Jobs’un vefatından kısa süre önce görevi devralan Cook “yeri doldurulması imkansız birinin koltuğuna oturmasına rağmen o yeri fazlasıyla doldurdu.”
Cook başa geldiğinden beri Apple hisseleri yüzde 2 binden fazla değer kazandı. Bu süre zarfında şirket, hisse geri alımları ve temettüler yoluyla hissedarlarına 1 trilyon doların üzerinde bir tutar ödedi. Cook yatırımcıların yıllardır süregelen getiri talebine yanıt vererek 2012’de büyük çaplı ve sürdürülebilir bir program başlattı.
3.1 MİLYAR ADET İPHONE SATTI
Bu arada Apple’ın S&P 500 endeksindeki ağırlığı ikiye katlanarak endeks değerinin yüzde 3’ü civarındayken yüzde 7’ye ulaştı. Aynı dönemde ABD piyasaları da “Big Tech” olarak bilinen az sayıdaki büyük teknoloji şirketine yaklaşma eğilimi göstermişti. Apple ayrıca doğrudan çalışan sayısını 60 binden yaklaşık 166 bine çıkardı. Markanın 27 ülke ve bölgede 535 perakende mağazası var.
International Data Corporation’ın verilerine göre Cook göreve geldiğinden beri Apple 3.1 milyar iPhone sattı. Hepsi uç uca dizilse Dünya yüzeyinden Ay’a rahatlıkla ulaşabilir.
Bugün de Apple’ın toplam gelirinin yaklaşık yarısını iPhone oluşturuyor. Şirket 2011’de birkaç yüz milyon olan aktif Apple cihazı sayısının şu an 2.5 milyarı geçtiğini bildiriyor.
638 MİLYAR DOLARLIK HİSSE DEPREMİ
ABD Başkanı Donald Trump geçen nisan ayında küresel gümrük vergileri açıklayınca Apple’ın piyasa değeri sadece üç günde 638 milyar dolar düştü. Tarihte Amerikalı bir şirketin en büyük değer kayıplarından biriydi. Hisse senedi toparlansa da yaşananlar Apple tedarik zincirinin mimarı Cook’un şirketi Çin’e ne kadar bağımlı hale getirdiğini bir kez daha ortaya koydu. Munster, “Cook bir şirketin değil bir ülkenin CEO’suydu” diyor.
2024 yılında tedarikçi listelerini yayınlamayı durdurmadan önce açıklanan verilere göre şirketin tedarikçilerinin yüzde 90’ı en azından kısmen Çin veya Tayvan’da Apple için üretim yapıyordu.
5 YENİ DONANIM KATEGORİSİ GETİRDİ
Apple geçen yıl ABD’de 600 milyar dolar yatırım taahhüdüyle Trump’ın gönlünü kazandı. Ancak Çin’e bağımlılığının kemikleşmiş olması markayı Washington ile Pekin arasındaki gerginliklerde savunmasız bırakıyor. Cook Çin’in siyasi taleplerine de boyun eğdi. Örneğin uluslararası haber uygulamaları App Store’dan kaldırıldı.
Apple’ın temel ürün yelpazesi olan iPhone, Mac ve iPad 2011’den bu yana değişmedi. Cook döneminde piyasaya sürülen en popüler yeni donanım kategorileri Apple Watch ve AirPods olurken HomePod ve Vision Pro kulaklık niş ürünler olarak kaldı. Apple’ın otomobil üretme projesi ise 2024’te rafa kaldırıldı.
Cook’un donanım alanındaki muhtemelen en önemli mirası ise dışarıdan fark edilmeyebilir. Kendi çiplerini tasarlayarak Intel gibi çip üreticilerinden vazgeçti. Bu hamlenin de etkisiyle Apple’ın zaten etkileyici olan kâr marjları 2011’de yüzde 40 civarında seyrederken bugün yüzde 50’ye dayandı.
AB’DEN 19 MİLYAR DOLARLIK CEZA
Cook’un halefine bıraktığı en büyük dertlerden biri şirketin denetim ve düzenleme kurumlarıyla ilişkisi olacak. Apple büyüdükçe ABD Adalet Bakanlığı gibi birçok kurum özellikle tekelleştiği endişeleri sebebiyle şirkete karşı harekete geçti.
Cook’un en ağır sonuçlarla karşılaştığı yer Avrupa oldu. AB 2016 yılında Apple’a İrlanda’daki vergi düzenlemeleri nedeniyle 14.4 milyar dolar vergi borcu ödemesini emretti. AB’deki rekabet kurumları 2011’den bu yana şirkete yaklaşık 4 milyar dolar antitröst cezası verdi. Yeni CEO Ternus AB Dijital Piyasalar Yasası’ndaki çıkmazla karşı karşıya. Söz konusu yasa yüzünden Siri’nin Avrupa Birliği’nde piyasaya çıkışı gecikmişti. Markanın yeni yapay zeka sesli asistanı olan Siri yeni nesil Apple cihazlar için kritik önemde görülüyor.
1.5 MİLYAR ‘HİZMET’ MÜŞTERİSİ
Cook, 2011 yılında neredeyse yok hükmündeki Apple hizmetler departmanında köklü bir dönüşüme öncülük etti. Şirket her yerde bulunan donanımı sayesinde Apple Pay, iCloud, App Store ve Apple Music gibi hizmetlerde dev adımlar attı. Şu an 1.5 milyar ücretli abonesi bulunduğunu bildiriyor.
Ancak bu hakimiyet yapay zeka alanında yapılan birkaç hatadan dolayı tehdit altında. Şirketin 2024’te Apple Intelligence’ın lansmanını başarısızlıkla sonuçlanmıştı.
Apple’ın yapay zeka modelleri ve veri merkezleri kurmak için girişilen son derece pahalı yarışın dışında kalması da belirleyici olabilir. Şirket bunun yerine yapay zeka teknolojisi için OpenAI’a ve sonrasında Google’a yöneldi.
Yatırımcılar Apple’ın yeni sesli asistanı gibi yapay zeka teknolojilerini nasıl bir hizmete dönüştüreceğini merak ediyor.
3 MİLYAR DOLAR SERVETİ VAR
Cook Apple’ın başında geçirdiği 15 yılı aşkın süre boyunca temel maaş, hisse senedi ikramiyeleri ve nakit teşvikler dahil olmak üzere toplam 880 milyon dolar aldı. FactSet verilerine göre, Cook şirket hisselerinin yalnızca yüzde 0.02’sine sahip. Forbes ise Cook’un toplam net servetinin 3 milyar dolar civarında olduğunu tahmin ediyor.
BELALISI AB
Apple’ın tekelleştiği iddiasına karşı atılan önemli adımlar
2019
Spotify AB’ye Apple aleyhine antitröst şikayetinde bulunarak AB’nin ilk antitröst soruşturmasına ön ayak oldu.
2020
ABD Temsilciler Meclisi Adalet Komitesi, Apple’ın iPhone yazılımında tekel gücü kullandığına hükmetti.
2022
Big Tech’in piyasa gücünü dizginlemeyi amaçlayan Dijital Piyasalar Yasası AB tarafından kabul edildi.
2024
ABD Adalet Bakanlığı Apple aleyhine akıllı telefon tekeli davası açtı.
2025
AB, Dijital Piyasalar Yasası’na uymadığı gerekçesiyle Apple’a 500 milyon euro para cezası verdi.
