FUTBOL 1 – ALZHEİMER 0: UNUTULANI YEŞİL SAHA HATIRLATIYOR
Bayern Münih, Bavyera Demans Haftası kapsamında insanların anılarını ve duygularını yeniden canlandırabilmek için kulüp tarihini bir “hafıza çantasına” dönüştürdü. Fakat Alman dev, futbolu unutmaya karşı bir köprü olarak düşünen tek kurum değil: İskoçya’dan Almanya’ya, İspanya’dan Kadıköy’e uzanan bir hat var.
Bir çantada kulüp tarihi
Alman kulübünün 2023’te hayata geçirdiği “Forever Number One” isimli hafıza çantasında Bayern tarihinden formalar, maç topları, fotoğraflar, köşe yazıları, gazete kupürleri, biletler ve çeşitli hatıra eşyaları bulunuyor. Çantanın içinde ayrıca kulübün onursal başkanı Uli Hoeness’in özel olarak kaydettiği bir ses kaydı da dinlenebiliyor. Amaç, demansla yaşayan kişilerde geçmişe ait anıları ve onlara bağlı duyguları yeniden harekete geçirmek.
Çantanın içeriğinin önemli bölümü Bayern’in 1970’lerdeki dönemine uzanıyor. Sepp Maier’in kurtarışları, Gerd Müller’in golleri, Franz Beckenbauer’in kupaları ve Hoeness’in sahadaki görüntüleri; yıllardır kulübü takip eden taraftarların anılarıyla kulüp tarihini aynı noktada buluşturuyor. Manuel Neuer, Joshua Kimmich ve Giulia Gwinn gibi isimler de projeye katkı sağladı. Bayern Kadın Takımı’nın ilk şampiyonluğunun 50. yılı nedeniyle 1976 takımının formasından esinlenen bir forma da çantaya eklendi.
Proje zaman içinde kulüp dışına da çıktı. Bayern Münih, şehirdeki Alzheimer Derneği ile kulübün PACK MA’S (haydi yapalım) gönüllülerine demans konusunda eğitim verdi. Eğitim alan gönüllüler, kulüp çalışanlarıyla birlikte bakım evlerini ziyaret ederek hafıza çantasını burada yaşayan Bayern taraftarlarıyla buluşturuyor.
Bayern projeyi 7. Bavyera Demans Haftası kapsamında yeniden öne çıkardı. Kulübün hazırladığı kısa videoda Giovane Elber, Raimond Aumann, Karin Danner ve Viktoria Schnaderbeck bir Bayern atkısına düğümler atarak “bizi birbirimize bağlayan şeylere tutunmak” mesajı verdi. Alman kulübün başkanı Herbert Hainer, çalışmalarının temelinde demansla yaşayan insanların yalnızlaşmasını önlemenin yattığını vurguladı. Bavyera Sağlık Bakanı Judith Gerlach ise futbol benzetmesine başvurdu: “Güçlü bir takım kimseyi geride bırakmaz.”
Bayern’in bu alandaki çabası tesadüf değil. Kulübün efsane golcüsü Gerd Müller, hayatının son yıllarını demansla geçirdi ve 2021’de hayatını kaybetti. Konu futbolun genel gündeminde de giderek daha fazla yer tutuyor. 2019’da yayımlanan ve İskoçya’daki eski profesyonel futbolcuları inceleyen FIELD çalışması, bu oyuncuların nörodejeneratif hastalıklardan ölme riskinin genel nüfusa göre yaklaşık üç buçuk kat yüksek olduğunu ortaya koydu.
Bayern ilk değil
Alman devin projesi, futbolun hafızalara bir köprü oluşturduğu ilk örnek değil. 2009’da Alzheimer Scotland ve İskoç Futbol Müzesi ortaklığıyla başlayan “Football Memories”, Demans hastalarına yönelik ilk futbolla anımsama programlarından biri oldu. Almanya’da ise 2018’de Fortuna Düsseldorf, onu Hamburg ve Rot-Weiss Essen takımları benzer programlar oluşturdular. Bundesliga ekiplerinden Union Berlin de bu yaz demans hastalarına özel düzenlediği stadyum turlarını başlattı.
İspanyol futbol dergisi Libero ise, 2015’te Barselona Özerk Üniversitesi’ndeki bir deneyden yola çıkarak Alzheimer hastaları için dört özel sayı hazırladı. Eski haberler, görsel oyunlar ve futbol temalı alıştırmalardan oluşan bu sayılar İspanya’daki Alzheimer destek merkezlerine ulaştırıldı. Dergi daha sonra okurların bu tarz kuruluşlara dergi bağışlayabildiği bir site kurdu, ardından da 50’lerden 90’lara İspanyol futbolunun unutulmaz maçlarını dönemin reklamlarıyla birlikte yayınlayan bir internet radyosu açtı.
Sayfalardan Türkiye’ye
Türkiye’de de benzer bir örnek var ve o da Libero’dan ilham alıyor. 7 yıl önce Kadıköy Belediyesi, 21 Eylül Dünya Alzheimer Günü’ne dikkat çekmek için İspanyol derginin çalışmasından esinlenen “Futbol 1 – Alzheimer 0” isimli bir kısa film hazırladı. Filmde belediyenin Alzheimer Merkezi’ndeki hastaların yanında Fenerbahçe’nin eski futbolcusu Ogün Altıparmak, Beşiktaş’ın eski futbolcusu Sanlı Sarıalioğlu ve Galatasaray’ın eski futbolcusu Candemir Berkman rol aldı. Hastaların hafıza sorunlarına rağmen futbola dair anıları ve isimleri unutmadıkları görülen film, Fenerbahçe ve Beşiktaş’ın resmi hesaplarından da paylaşıldı. Türkiye Alzheimer Derneği Kadıköy Şubesi Başkanı Prof. Dr. Türker Şahiner, filmde hastaların rehabilitasyonunda geçmişte duygusal izler bırakan etkinliklerin seçildiğini ve futbolun bunun için mükemmel bir örnek olduğunu anlatıyor.
Bayern’in projesinde futbol, skorların ve kupaların ötesinde ortak bir hafıza görevi görüyor. Yıllar önce tribünde geçirilen bir öğleden sonra ya da tanıdık bir forma, bugün hatırlanması güçleşen bir anıya yeniden ulaşmanın yolu olabiliyor.
