Kıbrıs’taki Ruslar III ** Doç. Dr. ELNUR AĞAYEV **
Bu yıl ünlü Rus şairi Aleksandr Sergeyeviç Puşkin’in 225. doğum yıldönümüdür. Bu vesileyle Güney Kıbrıs Rum kesiminde organize edilen bir sıra etkinlikten sonra 30 Nisan 2024 tarihinde Girne’deki Movie and Cafe mekânında KKTC’deki Rus topluluğu “Bilinen ve Bilinmeyenleriyle Puşkin” konulu söyleşi düzenledi. Sunumu Güney Kıbrıs Rum kesiminde faaliyet gösteren Kıbrıs’taki Rus Ortodoks Eğitim Merkezi’nin yöneticisi, eğitimci, yazar, tarihçi Natalya Zıkova yaptı. Kayıt yaptıran 20’ye yakın kişinin katıldığı etkinlik bir buçuk saat sürdü. Bu süre zarfında Zıkova, Puşkin’in yaşamının bilinen ve az bilinen yönlerinden ilginç hikâyeler aktardı. Özellikle Aleksandr’ı Puşkin yapan değerler üzerinde durdu, yetiştiği çevreden, muhitten, kültürden bahsetti. Ayrıca Puşkin’in eserlerinin yazılışından kısa fıkralar sundu.
Yetiştiğim ve aldığım eğitim çevresi dolayısıyla Puşkin’e yabancı olmamama rağmen Zıkova’nın anlatımında bir husus özellikle dikkatimi çekti:
Puşkin çocukluğundan eğitimini Fransız dilinde ve Fransız kültür çevresinden alıyor. Kullandığı kütüphanedeki kitapların ekseriyeti Fransızcadır. Fransız siyasi ve kültürel düşünceleriyle ayrıntılı olarak burada tanışıyor. Fransızcaya çok hâkimdir. Hatta yıllar sonra Fransa’daki kültür merkezlerinde Fransız diline yazılmış metinlere örnek olarak Puşkin’in Fransızca yazdığı mektupları gösteriliyor. Peki, Fransız kültürü içinde yetişen Puşkin nasıl oluyor da Rus dilinin ve edebiyatının kurucusu olabilmiş? Kurucu olmak için dili önemlidir, sanat, kültür, tarih bilgisi önemlidir, milli ruhun aşılanması önemlidir. Tuhafınıza gitmesin, Puşkin’i Rus edebiyatının kurucusu yapan, ona gerekli olan değerleri aktaran ninesinin anlattığı Rus masalları, Rus kültürü konuşmaları, Rus tarihi anlatımlarıdır. Böyle söylemek mümkünse, Puşkin’i Rus edebiyatına kazandıran ninesidir. Nineler değip geçemiyorsunuz, onlar kültürün ana taşıyıcılarıdır. Hâlâ da gelişme hedefi olan bilinçli toplumlarda nineler bu özelliklerini taşıyorlar. Onların her anlatımlarını derleyip yayınlar, yeni nesillere okullarda ve evlerde okuturlar… Böyle bir derdi olmayan toplumlar ise onların yaşlanmasını bekleyip ayrı bir arka odaya “hapsederler”, masallarına, dil ve tarih anlatımlarına önem vermezler, hele bir de mal-mülkleri varsa ne âlâ…
Tabii ki, tarihçi Zıkova’nın da Puşkin’in yaşamındaki dil, tarih, sanat, kültür boyutuna özellikle dikkat çekmesini anlayışla karşılıyorum ve saygı duyuyorum. Çünkü bu hususlar yurt dışında veya yabancı ülkelerde yaşayan toplumlulukların ihtiyaç duydukları, korunma içgüdüleriyle hareket ettikleri değerlerin başında gelirler. Bunların sık sık hatırlanmasında fayda vardır.
Zıkova, konuşmasında dikkatimi çeken bir başka hususa daha değindi – bu, Güney Kıbrıs’taki Rumlar arasında mitolojik ve destan kültürünün zayıflığına dair gözlemiydi. Zıkova’nın torunu, ninesine Kıbrıs Rum destanlarını okumak istediğini bildiriyor ve Zıkova da bu nedenle konuyla ilgili yayınlara ulaşmaya çalışıyor. Ancak, her yerde Kıbrıs Rum destanları yerine Yunan destanları ve mitolojisi hakkında kitapların yaygın olduğunu görüyor. Buna karşılık, Zıkova, Kıbrıs’taki yaşlı Rumlardan destanlar toplamaya başlıyor… Zıkova, Girne’deki sunumundan aylar sonra bu yıl Ağustos ayında topladığı destanları Kıbrıs Destanları [Кипрские были] adıyla yayınladı ve Güney Kıbrıs Rum kesimindeki Milli Kütüphane’de bu kitabın tanıtımını yaptı. İlerideki günlerde kitabı edinme şansım olursa umarım içeriği ile ilgili de ayrıntılı bilgi aktarabileceğim.
Girne’deki söyleşiyi dinlerken ayrıca Rusça söyleşileri özlediğimi de fark ettim. Bundan sonra sayısını artırmam lazım…
… Girne’deki organizasyondan memnun kaldım. Puşkin’le ilgili sevgiyle, içtenlikle samimi anlatım yapan Zıkova’ya ve organizasyonu gerçekleştiren ve beni de haberdar eden Marina Kocadal’a teşekkür ediyorum…


