UYKU PROBLEMLERİNİZ İÇİN DOKTORA GİTMEDEN ÖNCE BUNLARA DİKKAT
Uyuyamayanlar, uyanıverenler, gündüz uykusu gelenler… Uyku bozuklukları sanıldığı kadar kendini kolay belli etmiyor. İnsanlar bunu ciddiye alıp bu konuda soru sormayı, doktora gitmeyi gereksiz buluyor. Oysa durum sandığınızdan daha vahim olabilir.
SORU: Uyku sorunum var ve mavi ışığı azaltmak, 100’den geriye doğru saymak gibi yöntemleri denesem de işe yaramadı. Doktora görünmem gerekir mi?
CEVAP: Uyku hijyenini düzenlemek ve uykuya dalmak için kendinizce bazı yöntemler denemek genellikle işe yarar. Ancak her gün aynı saatte yatağa girmek veya telefonunuzu yanınıza almamak her zaman yeterli olmayabiliyor.
ABD nüfusunun yaklaşık yüzde 20’si uyku bozukluğundan mustarip. Ne var ki çoğu yetişkin uyku sorunlarını aile hekimiyle paylaşmıyor. Boston’daki Brigham and Women’s Hospital’dan uyku uzmanı Dr. Lawrence Epstein, “Doktorlar uyku hakkında yeterince soru sormuyor. İnsanlar da bunun doktora gitmeyi gerektirecek bir şey olduğunu düşünmüyor” diyor.
Uyku bozuklukları kendini açıkça belli eden bir sorun gibi görünse de genellikle sanıldığı kadar bariz değil. Bu yüzden uzmanlar bazı sinyallere dikkat çekiyor.
Neden doktora gitmem lazım?
Pennsylvania Üniversitesi Uyku, Nörobiyoloji ve Psikopatoloji Laboratuvarı Direktörü Philip Gehrman özellikle önemli bir sınav veya iş projesi gibi belirgin bir stres faktörü söz konusuysa gece iyi uyuyamamanın normal olduğunu ifade ediyor.
Ancak uzmanlar doktora gitmek için üç ana neden bulunduğunu söylüyor ve normal ile anormal durumları ayırt etmek için bazı yöntemlere işaret ediyor.
- UYKUYA DALAMIYORUM
Yatağa yattığınızda zihninizin durmadığını hissedebilir ya da rahat bir pozisyon bulmakta zorlanabilirsiniz. Gehrman’a göre bunlar insomnia veya huzursuz bacak sendromu belirtileri olabilir. Huzursuz bacak sendromu bacaklarınızı kontrolünüz dışında hareket ettirme dürtüsü şeklinde özetlenebilir. Hem insomnia hem de huzursuz bacak sendromu stres ve anemi ile tetiklenebiliyor. Ancak çoğu örnekte bu uyku bozuklukları tek bir nedenden kaynaklanmıyor.
Resmi tanı koyulabilmesi için bu semptomları en az üç ay boyunca yaşamış olmanız gerekiyor. Ancak Gehrman özellikle semptomlar kötüleşiyorsa veya hayatınızı olumsuz etkiliyorsa bir an önce uzmana danışmanın iyi olacağını söylüyor.
Emory Üniversitesi Rollins Halk Sağlığı Okulu’ndan halk sağlığı uzmanı Dayna Johnson uykuya dalmak için düzenli olarak alkol, Benadryl ve hatta doktor tarafından verilmemiş melatonin kullanmanın da anksiyeteye yol açabileceğine dikkat çekiyor. Bunlar hızlı bir şekilde uykuya dalmanızı sağlayabilse de uyku kalitesini bozabiliyor ve temeldeki uyku bozukluğunu gizleyebiliyor.
- GECE UYANIYORUM
Yale Tıp Fakültesi’nden geriatri ve uyku uzmanı Dr. Brienne Miner uykunun sekiz saatlik bir koma olmadığını ve özellikle yaş ilerledikçe geceleri birkaç kez uyanmanın normal olduğunu ifade ediyor. Ancak uyanmaların 5 ila 10 dakikadan uzun sürmesi ve canınızı sıkacak seviyeye ulaşması halinde uyku bozukluğuna veya başka bir rahatsızlığa işaret edebileceğini kaydediyor.
Miner’a göre 65-80 yaş arası yetişkinlerle yapılan bir ankette uyku sorunlarının en yaygın üç nedeninin mesane sorunları, anksiyete ve ağrılar olduğu görülüyor. Bu rahatsızlıklar tedavi edilince genellikle uyku da iyileşiyor.
Bazı hastalar uyku sırasında parasomni olarak bilinen, uykuda yürüme, yeme, çığlık atma veya çırpınma gibi olağan dışı davranışlar sergileyebiliyor. Stanford Health Care’den uyku uzmanı Dr. Pahnwat Taweesedt bu durumun özellikle çocuklarda her zaman ciddi soruna işaret etmediğini ancak uykuyu bölebileceğini ve yaralanmalara neden olabileceğini söylüyor.
- GÜNDÜZ SÜREKLİ UYKUM GELİYOR
Epstein’e göre öğle yemeğinden sonra loş bir odada veya rahat bir koltukta uykunuzun gelmesi normal. Ancak iş yerinde, araba kullanırken veya diğer önemli aktiviteler sırasında sürekli uykunuz geliyorsa dikkat. Daha ciddi bir sorununuz olabilir.
Bu rahatsızlıklardan biri uyku apnesi. Uyku apnesi olanların gece boyunca arada bir solunumu duruyor. Geceleri horladığınızı, nefes nefese kaldığınızı ve hatta boğulur gibi olduğunuzu hatırlamayabilirsiniz ancak uyku apneniz varsa sabahları baş ağrısıyla uyanmanız ve gün boyu kendinizi yorgun hissetmeniz muhtemel.
Gündüz uykulu olma hali nadiren narkolepsi olarak bilinen soruna da işaret edebiliyor. Narkolepsinin en önemli özelliği “uyku atakları”. Gün içinde birkaç saniye veya dakika boyunca uyuyakalmanıza yol açıyor. Miner bu kişilerin gece sık sık uyanma sorunu yaşıyor olabileceğini söylüyor. Öte yandan uyku atakları ile geceleri uyanma arasında doğrudan bir bağlantı bulunmuş değil. Narkolepsi bariz bir hastalık gibi görünse de her zaman kendini göstermiyor: Hastaların bu teşhis için 10-15 yıl beklemesi gerekebiliyor.
HAZIRLIKLI GİTMEK ŞART MI?
Çoğu uyku sorunu aile hekiminiz tarafından veya bir uyku uzmanına yönlendirilerek tedavi edilebilir.
Taweesedt hekim veya uzmanla randevunuzda uyku sorununuzu net bir şekilde belirtmenizi öneriyor. Uykuya dalamama, uyanıverme veya gündüz uykulu olma problemlerinden hangisini yaşadığınızı söyleyin. Ayrıca randevudan iki hafta önce uyku günlüğü tutmaya başlayarak uyandığınız ve yatağa girdiğiniz saatleri, kullandığınız ilaçları, yaptığınız egzersizleri, ne kadar alkol ve kafein tükettiğinizi kaydedebilirsiniz. Ancak uyku takibini takıntı haline getirmeyin. Bu durum işleri daha da kötüleştirebilir.
Mümkünse eşiniz de randevuda yanınızda olsun. Johnson sizin fark etmediğiniz semptomları eşinizin fark etmiş olabileceğini söylüyor. Her zaman kesin sonuç vermeseler de uyku takip verilerinin ve cihazlarının da yararlı olabileceğini dile getiriyor.
Epstein ayrıca obezite, yüksek tansiyon, böbrek hastalığı ve Parkinson gibi rahatsızlıkların ve birçok ilacın uyku bozukluklarında rol oynayabildiğine dikkat çekiyor. Böyle bir rahatsızlığınız varsa doktorunuza söylemekte fayda var.
Randevuya mükemmel hazırlanmak yararlı olsa da şart değil. Örneğin Johnson, “Gidin yeter. Önceden hiçbir şey yazmanıza veya yapmanıza gerek yok” diyor.
