18 ŞUBAT DÜNYA ASPERGER GÜNÜ VEYA DİĞER ADIYLA ULUSLARARASI ASPERGER FARKINDALIK GÜNÜ
18 Şubat tarihinin verilmesinin nedeni bu sendromu tanımlayan çocuk psikiyatristi Hans Asperger’in doğum günü olmasıdır.
Asperger Sendromu Nedir?
Asperger sendromu, bugün Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) şemsiyesi altında değerlendirilen nörogelişimsel bir farklılıktır. 2013 yılında yayımlanan DSM-5 ile birlikte ayrı bir tanı kategorisi olmaktan çıkarılmış ve otizm spektrumunun bir parçası olarak ele alınmıştır.
DSM-5 Tanı Kriterleri
Tanı için belirtilerin erken gelişim döneminde başlaması, klinik olarak belirgin işlev kaybına yol açması ve başka bir durumla daha iyi açıklanamaması gerekmektedir.
- Sosyal İletişim ve Sosyal Etkileşimde Süreğen Yetersizlik (Üç alanın da bulunması gerekir)
- Sosyal-duygusal karşılıklılıkta yetersizlik
Karşılıklı sohbet başlatma ve sürdürmede zorlanma
Duygusal paylaşımın sınırlı olması
Sosyal girişimlere beklenen şekilde yanıt vermeme
Monolog tarzı konuşma
Asperger profilinde kişi konuşkandır ancak karşılıklılık sınırlı olabilir; konuşma çoğu zaman kendi ilgi alanı etrafında yoğunlaşır.
- Sözel olmayan iletişim davranışlarında yetersizlik
Göz teması kurmada güçlük
Mimik ve jestlerin sınırlı kullanımı
Beden dilini anlamada zorlanma
Sosyal bağlama uygun yüz ifadesi geliştirememe
Bu durum çoğu zaman “soğukluk” ya da “ilgisizlik” olarak yanlış yorumlanır.
- İlişkileri geliştirme, sürdürme ve anlama güçlüğü
Yaşıt ilişkilerinde zorlanma
Sosyal kuralları sezgisel olarak kavrayamama
Arkadaşlık ilişkilerinde tek taraflılık
Sosyal rollere uygun davranışı ayarlayamama
Asperger profiline sahip bireyler genellikle yalnızlığı tercih ettikleri düşünülür; oysa çoğu sosyal bağlantı ister ancak nasıl kuracağını bilemeyebilir.
- Sınırlı ve Yineleyici Davranış, İlgi ya da Etkinlik Örüntüleri (En az iki alan gerekir)
- Stereotipik ya da yineleyici motor hareketler
El çırpma, sallanma gibi hareketler
Aynı ifadeleri tekrar etme
Asperger profilinde motor stereotipiler daha hafif olabilir.
- Tekdüzelik ve rutinlere aşırı bağlılık
Değişime belirgin direnç
Plan değişikliklerinde yoğun stres
Ritüelistik davranışlar
Belirsizlik kaygıyı artırabilir.
- Yoğun ve sınırlı ilgi alanları
Belirli konulara aşırı ve derin ilgi
Ayrıntı bilgisine olağanüstü hâkimiyet
Bu özellik çoğu zaman akademik veya mesleki başarıya dönüşebilir.
- Duyusal hassasiyetler
Gürültüye aşırı duyarlılık
Dokunma, ışık ya da kokuya karşı hassasiyet
Bazı duyusal uyaranlara aşırı ilgi
Duyusal yüklenme sosyal geri çekilmeye yol açabilir.
Bir Hastalık mı, Nöroçeşitlilik mi?
Günümüzde birçok uzman, Asperger’i bir “hastalık”tan ziyade nöroçeşitliliğin bir parçası olarak değerlendirmektedir. Nöroçeşitlilik yaklaşımı, insan beyninin farklı çalışma biçimlerinin patoloji değil, doğal varyasyonlar olduğunu savunan bir yaklaşımdır.
Asperger özellikleri gösteren bireyler; analitik düşünme, sistematik problem çözme, detay odaklılık ve belirli konularda derinleşme gibi alanlarda önemli potansiyel taşımaktadırlar. Bilim, teknoloji, sanat ve akademi dünyasında bu özelliklerin güçlü katkılar sağladığı bilinmektedir.
Bu Bireylere Nasıl Davranılmalı?
- Açık ve Net İletişim Kurun
Dolaylı ifadeler, imalar ve mecazlar kafa karıştırıcı olabilmektedir. Açık, somut ve net dil kullanmak iletişimi kolaylaştırmaktadır.
- Sosyal Yorumlamalarda Sabırlı Olun
Göz teması kurmamak saygısızlık değildir. Duygusal tepkilerin farklı görünmesi empati eksikliği anlamına gelmemektedir.
- Rutinlere Saygı Gösterin
Ani plan değişiklikleri kaygıyı artırabilmektedir. Önceden bilgilendirme önemlidir.
- İlgi Alanlarını Küçümsemeyin
Yoğun ilgi alanları “takıntı” değil; çoğu zaman güçlü yönün göstergesidir. Bu alanlar üzerinden ilişki kurmak etkili bir yaklaşımdır.
- Duyusal Hassasiyetleri Ciddiye Alın
Gürültülü, kalabalık ortamlar zorlayıcı olabilmektedir. Alternatif düzenlemeler yapılabilmektedir.
- Etiketlemeyin
“Asosyal”, “tuhaf”, “garip” gibi ifadeler psikolojik travmaya yol açabilmektedir. Kabul edici dil kullanmak esastır.
