CEM ÖZDEMİR 11 MİLYONUN ‘BAŞBAKANI’ OLDU
Baden-Württemburg’un eyalet başbakanı seçilen Özdemir, kendi hükümetini kuracak ve eyaletin eğitim politikasından güvenliğine birçok konuda geniş yetkilere sahip olacak.
Geçen pazar günü yapılan seçimlerde Yeşiller’in adayı Cem Özdemir, ülkenin güneydoğusunda bulunan ve Stuttgart, Karlsruhe, Heidelberg ile Freiburg gibi önemli kentlere ev sahipliği yapan Baden-Württemberg’in eyalet başbakanı oldu. Eski tarım bakanı, Almanya’da eyalet başbakanlığına seçilen ilk Türk asıllı Alman oldu. 11 milyon nüfuslu eyalette 316 şehir ve kasaba bulunuyor.
Alman topraklarında federalizm çok eskiye dayanan bir gelenek. Bugün Almanya’ya ait olan topraklar 19. yüzyılda Kutsal Roma İmparatorluğu’na aitken üzerinde imparatora bağlı 300’den fazla siyasi yapı vardı. 1871’de Alman İmparatorluğu’nun kurulmasından bugünlere kadar değişen siyasi sistemlerde eyaletler çoğunlukla kendine yer buldu. Bugün itibarıyla eyalet sayısı 16’ya düşmüş olsa da bu eyaletler “kısmen bağımsız” olarak tanımlanıyor. Bunlardan üçü; Berlin, Hamburg ve Bremen şehir eyaletler.
Her eyaletin kendi anayasası, parlamentosu ve eyalet başbakanının liderlik ettiği hükümeti var. Yani Özdemir, Badem-Württemberg’de kurulacak hükümetin başı olacak. Almanya’da eyaletlere verilen yetkinin boyutunu en iyi anayasanın 70. maddesi anlatıyor: Temel Yasa’da aksi açıkça belirtilmediği sürece yasama yetkisi eyaletlerdedir. Almanya’da buna “Anayasa aksini söylemediği takdirde her şeyi eyaletler yapar” da denir.
Almanya’da her eyaletin kendi eğitim, sağlık, kültür, iç güvenlik politikalarını kendileri belirleme ve anayasasında bunlara yer verme hakkı bulunuyor. Bu sebepten, örneğin Münih’te yaşarken Berlin’e taşınma kararı verirseniz çocuğunuzun gördüğü müfredatın ve okul sisteminin önemli derecede değiştiğini fark edersiniz. Başka bir örnek olarak Covid-19 pandemisinde yaşananları gösterebiliriz. Dönemin Şansölyesi Angela Merkel kapsamlı kapanmalar isterken, bazı eyaletlerin hükümetleri buna karşı direndi ve yasakların kapsamını kısıtlı tuttu. Eyaletlerin kendi iç istihbarat kurumları bile bulunuyor. Federal hükümet ise dış politika, savunma, para politikası ve göç gibi tüm ülkeyi ilgilendiren konulardan sorumlu.
BUNDESRAT’IN GÜCÜ
Almanya siyasi sisteminin en kendine özgü yanı ise Federal Konsey, yani “Bundesrat”. Almanya’da federal seviyede iki meclis bulunuyor. Federal Meclis, yani “Bundestag”ın üyelerini halk seçiyor. Bundesrat’ın üyeleri ise direkt halk tarafında seçilmiyor, eyalet hükümetleri tarafından atanıyor. Bu isimler çoğunlukla eyalet hükümetinin üyeleri oluyor. Eyalet temsilcilerinin bireysel oy hakkı bulunmuyor. Yani Bundesrat’ta yapılan bir oylamada aynı eyaleti temsil eden tüm isimler aynı oyu kullanmak durumunda. Ancak burada şöyle bir karmaşa var. Eyalet hükümetleri çoğunlukla koalisyonla kuruluyor. Özdemir de bu yola başvuracak gibi görünüyor. Dolayısıyla eyalet delegelerinin hepsi aynı partiden isimler olmayacak. Bu da zaman zaman aynı oyu kullanma sistemini karmaşıklaştırabiliyor.
Bundesrat’ın ciddi bir veto gücü de bulunuyor. Eyalet finans veya yönetimini ilgilendiren federal yasaların (Neredeyse tüm yasaların yüzde 40’ına tekabül ediyor) Bundesrat’ın onayını alması gerekiyor. Örneğin vergilerde bir değişim yapılacaksa bu Bundesrat’ın onayını almak zorunda. Eğer eyalet yönetimlerinde Berlin’deki federal hükümete muhalif bir parti çoğunluktaysa, bu gücü birçok ulusal yasayı engellemek için kullanabilirler. Almanya’da bu sistemin en önemli amaçlarından biri Nazi dönemi sonrasında gücün merkezde odaklanmasını önlemek. .
Yani Özdemir, göreve geldikten sonra diğer 15 eyalet başbakanı gibi birçok geniş yetkiye sahip olacak. Halkın “mini-şansöyle” dediği bu pozisyona gelecek olan Özdemir eyaletindekilerin günlük hayatını etkileyen eğitim ve eyalet güvenliğine birçok konuda ağzına bakılan isim haline gelecek.
Öte yandan Almanya’da şansölyeliğe giden yolun da eyalet başbakanlığından geçtiğini birçok kez gördük. Helmut Kohl, Gerhard Scröder ve Kurt Georg Kiesinger gibi birçok isim şansölye olmadan önce eyalet başbakanıydı.
