WALL STREET JOURNAL YAZDI: HÜRMÜZ BOĞAZI’NIN YENİDEN AÇILMASI PETROL KRİZİNİ NEDEN BİTİRMEYECEK?
Hürmüz Boğazı’nın haftalardır kapalı kalması sadece petrol akışını değil, küresel ekonominin dengesini de bozuyor. Kuyuların yeniden açılması aylar sürebilir, bazı üretim sahaları kalıcı olarak kaybolabilir. Enerji piyasasında uzun süreli arz krizi ve belirsizlik riski her geçen gün tırmanıyor.
İran savaşı sırasında Orta Doğu’daki binlerce petrol kuyusunu kapatmak yalnızca birkaç gün sürdü. Ancak Basra Körfezi’nin uzun süre kapalı kalması, enerji akışlarının yeniden normale dönmesinin aylar hatta yıllar alacağı anlamına geliyor.
Wall Street Journal’ın bildirdiğine göre, Basra Körfezi’ne giriş ve çıkış trafiği neredeyse durma noktasında kalmaya devam ediyor; ABD ile İran tanker savaşı içinde kilitlenmiş durumda ve diplomatik çabalar askıya alınmış halde. Brent petrol fiyatları bu hafta yeniden varil başına 100 doların üzerine çıktı; dünya genelinde petrole bağımlı sektörler, beklenenden çok daha uzun süren kapanmanın etkileriyle yüzleşmeye başladı.
Analistler ve petrol sektörü yöneticileri, Körfez’den ham petrol arzının hızla yeniden başlaması ihtimalinin giderek zayıfladığını söylüyor. Hürmüz Boğazı yarın açılsa bile küresel ekonomiye verilen zararın kalıcı olacağı değerlendiriliyor.
Dünyanın en verimli petrol üretim bölgesini yeniden canlandırmak, ciddi mühendislik ve lojistik zorlukların aşılmasını gerektirecek.
TOPARLANMA YAVAŞ VE SANCILI OLACAK
Orta Doğulu üreticilerin, yüklerini teslim etmek için dünyanın dört bir yanına dağılmış tankerlerin geri dönmesini beklemesi gerekiyor; bu süreç aylar sürebilir. Depolarda biriken yakıtın piyasaya sürülmesi ve yeni üretim için alan açılması şart. Savaş başladığında bölgeden ayrılan işçilerin de geri dönmesi gerekiyor.
Petrol ticaret şirketi Vitol’ün CEO’su Russell Hardy, bu hafta bir sektör etkinliğinde “Kapatılmış çok fazla altyapı var. Bunların yeniden devreye alınması zaman alır” dedi.
Goldman Sachs enerji analistleri de bu hafta, Hürmüz Boğazı ne kadar uzun süre kapalı kalırsa üretimde toparlanmanın o kadar yavaş olacağını belirtti.
En büyük zorluklardan biri petrol kuyularını yeniden çalıştırmak olacak.
Sorunların en yoğun yaşanması beklenen ülke ise bölgenin Suudi Arabistan’dan sonra en büyük üreticisi olan Irak. Normal şartlarda dünya petrolünün %5’ini üreten Irak’ta günlük üretim, savaş öncesi 4,9 milyon varilden yaklaşık 1,6 milyon varile geriledi.
Iraklı yetkililer, geçen hafta üretimi yeniden başlatmak için ilk testleri yaptıklarını ancak Hürmüz’ün açılmadığının anlaşılması üzerine süreci durdurduklarını söyledi.
Zayıf güvenlik koşulları, yabancı iş gücünün bölgeden ayrılması ve sınırlı kaynaklar, bazı sahaların durumunun tespit edilmesini zorlaştırıyor. Irak’ta İran destekli milislerin petrol sahalarına ve bölgedeki enerji altyapısına yönelik saldırıların arkasında olduğu düşünülüyor.
Bazı sahaların yavaş şekilde yeniden devreye alınması gerekecek. Ağır ham petrol üreten kuyularda parafin ve asfalt benzeri maddeler tıkanmalara yol açmış olabilir. Eski sahalarda ise üretim kesintisi sırasında basınç düşmüş olabilir. Bu da yeniden üretime geçildiğinde daha az petrol, daha fazla doğal gaz çıkmasına neden olabilir.
Wood Mackenzie’ye göre Irak’ın güneyindeki petrol sahalarında savaş öncesi üretimin %85’ine ulaşmak dokuz ay sürebilir; ancak üretimin yaklaşık üçte ikisine daha kısa sürede ulaşılabilir.
Savaşın ilk günlerinde olduğu gibi kuyuların aceleyle kapatılması, yalnızca kuyulara değil, doğal basıncın yetersiz olduğu sahalarda ekipmanlara da zarar verebilir.
Sahaların yeniden devreye alınması maliyetli olduğu için petrol gelirlerindeki sert düşüş süreci daha da zorlaştırabilir. Irak’ın Suudi Arabistan gibi kendi tanker filosuna sahip olmaması ve uluslararası ticaret şirketlerine bağımlı olması da bir başka engel.
Halliburton CEO’su Jeff Miller, “Ne kadar uzun süre kapalı kalırlarsa, yeniden devreye alınmaları o kadar karmaşık hale gelir” dedi.
Wood Mackenzie’den Fraser McKay’e göre üretimin ne kadar etkileneceği ancak sahalar yeniden çalıştırıldığında netleşecek. Bu durum “çok kritik bir belirsizlik” olarak tanımlanıyor.
Analistler, Birleşik Arap Emirlikleri ve en büyük üretici olan Suudi Arabistan’ın sahalarını yıllardır dikkatli şekilde yönettikleri için daha hızlı toparlanabileceğini belirtiyor. Ancak bu ülkelerde bile üretimin anında eski seviyelere dönmesi beklenmiyor.
IEA: Körfez ülkelerinin petrol sahalarının yarısı iki haftada normale dönebilir
Uluslararası Enerji Ajansı’na (IEA) göre Körfez genelinde petrol sahalarının yaklaşık yarısı iki hafta içinde savaş öncesi üretim seviyelerine dönebilir. Sahaların %80’i altı hafta içinde toparlanabilir.
Ancak sorunlu olan %20’lik bölümün büyük kısmı Irak ve Kuveyt’te bulunuyor. Kuveyt normalde dünya petrolünün yaklaşık %3’ünü üretiyor. Ajans, “Sonuçta bazı savaş öncesi üretim seviyeleri geri gelmeyebilir” uyarısında bulundu.
Petrol piyasası açısından sonuç, uzun süreli arz belirsizliği olacak.
Irak, sınırlı depolama kapasitesi ve ihracat altyapısı nedeniyle üretimi kapatma konusunda komşularına göre daha fazla baskı altında kaldı. Petrol akışını sürdürmek için Kürt bölgesi ile Türkiye arasındaki boru hattını daha yoğun kullandı ve Suriye’nin Akdeniz kıyılarına tankerlerle yakıt sevkiyatına başladı.
Ancak bu yöntemler sınırlı hacim sağlıyor. Orta Doğu Ekonomik Araştırması analisti Yesar Al-Maleki, “Irak’ın bu geçici çözümleri sürdürmekten başka seçeneği yok” dedi.
Iraklı yetkililer, ülkenin petrol sahalarında bir nesilde üçüncü büyük yeniden başlatma sürecine hazırlanıyor. Birinci ve ikinci Körfez Savaşları sırasında üretim sert şekilde düşmüş, ardından BP ve Eni gibi uluslararası şirketlerin yatırımlarıyla toparlanarak Saddam Hüseyin döneminin üzerine çıkmıştı.
Ülkenin en büyük sahası olan Rumaila, devlet şirketleriyle yapılan anlaşma kapsamında BP ve PetroChina ortak girişimi tarafından işletiliyor. Normalde Irak petrolünün üçte birini, yüzlerce kuyudan üretiyor.
Rumaila ve diğer düşük basınçlı sahalarda operatörler, ham petrolü yüzeye çıkarmak için su enjekte ediyor. Bazı durumlarda bir varil petrol üretmek için üç varil su kullanılması gerekiyor.
Danışmanlık şirketi Renaissance Energy Advisors’tan Ahmed Mehdi, kuyular kapalıyken suyun petrol ile öngörülemez şekilde karıştığını ve üretim yeniden başladığında bu dengenin dikkatle yönetilmesi gerektiğini belirtti.
