AFFETMEK NEDİR?
MERVE KARAFİSTAN – Uzman Klinik Psikolog
İnsan yaşamı boyunca hayal kırıklıkları, ihanetler, haksızlıklar ve duygusal incinmelerle karşılaşabilmektedir. Bu deneyimler çoğu zaman öfke, kırgınlık, suçluluk, hayal kırıklığı ve intikam isteği gibi yoğun duyguları beraberinde getirir. Bu noktada sıkça duyulan ancak çoğu zaman yanlış anlaşılan kavramlardan biri de affetmedir.
Psikoloji literatüründe affetme, bireyin kendisine zarar veren kişi ya da olaya karşı geliştirdiği öfke, kin ve düşmanlık gibi olumsuz duyguların zaman içerisinde azalması; bunun yerine daha dengeli, gerçekçi ve duygusal açıdan sağlıklı bir bakış açısının gelişmesi süreci olarak tanımlanmaktadır. Bu süreç, tek bir karar anından ziyade bilişsel, duygusal ve davranışsal boyutları olan dinamik bir psikolojik değişimdir.
Affetmek çoğu zaman yanlış biçimde yorumlanmaktadır. Oysa affetmek;
* Yaşanan olayı unutmak değildir.
* Yapılan davranışı haklı görmek değildir.
* Adaletten vazgeçmek değildir.
* Yeniden aynı ilişkiyi sürdürmek zorunda olmak değildir.
* Sınır koymaktan vazgeçmek anlamına gelmez.
Aksine affetmek, yaşanan olayın bireyin ruhsal dünyasında oluşturduğu yükü azaltmaya yönelik bilinçli bir iyileşme sürecidir. Birey geçmişi değiştiremez; ancak geçmişin bugün üzerindeki etkisini değiştirebilir.
Psikolog Robert Enright, affetmeyi, kişinin kendisini inciten bireye yönelik olumsuz duygularını azaltırken, empati ve anlayış geliştirmeye açık hâle gelmesi olarak tanımlamaktadır. Benzer şekilde Everett Worthington ise affetmeyi, öfke ve intikam isteğinin yerini psikolojik rahatlamaya bırakması şeklinde açıklamaktadır. Bu yaklaşımlar affetmenin karşı taraf için değil, öncelikle kişinin kendi ruh sağlığı için gerçekleştirilen bir süreç olduğunu göstermektedir.
Araştırmalar, affetme düzeyi yüksek bireylerde depresyon, anksiyete ve kronik stres belirtilerinin daha düşük olduğunu; yaşam doyumu, psikolojik iyi oluş ve umut düzeylerinin ise daha yüksek olduğunu göstermektedir. Bunun yanı sıra affetmenin kan basıncında azalma, kortizol düzeylerinde düşüş, uyku kalitesinde artış ve bağışıklık sistemi üzerinde olumlu etkiler oluşturabileceğine ilişkin bilimsel bulgular bulunmaktadır. Sürekli öfke ve kin duygusunu sürdürmek ise bedenin stres sistemini sürekli aktif tutarak hem psikolojik hem de fiziksel sağlık üzerinde olumsuz sonuçlar doğurabilmektedir.
Affetmenin en zor biçimlerinden biri ise kişinin kendisini affetmesidir. Hatalar, pişmanlıklar ve geçmişte alınan kararlar nedeniyle birey uzun yıllar kendisini suçlayabilmektedir. Ancak öz-şefkat temelli yaklaşımlar, bireyin yaptığı hataları kabul ederken aynı zamanda insan olmanın doğasında hata yapmanın bulunduğunu fark etmesinin psikolojik iyileşmeyi desteklediğini göstermektedir. Kendini affetmek, sorumluluktan kaçmak değil; sorumluluğu kabul ettikten sonra yaşamı sürdürebilmektir.
Burada önemli bir ayrım yapmak gerekir. Affetmek ile uzlaşmak aynı şey değildir. Bazı durumlarda güven yeniden kurulabilir ve ilişki devam edebilir. Ancak özellikle istismar, şiddet veya sürekli zarar veren ilişkilerde affetmek, o ilişkiye geri dönmek anlamına gelmez. Sağlıklı psikolojik sınırlar koymak ve gerektiğinde ilişkiden uzaklaşmak da ruh sağlığını korumanın önemli bir parçasıdır.
Sonuç olarak affetmek, geçmişi silmek değil; geçmişin bugünü yönetmesine izin vermemektir. İyileşme, yaşananları inkâr ederek değil, onları kabul edip duygusal yükünü azaltarak gerçekleşir. Affetmek çoğu zaman karşımızdaki kişiye verilen bir armağandan çok, kendimize sunduğumuz psikolojik bir özgürlüktür. Çünkü bazen en ağır yük, yaşanan olay değil; onu yıllarca zihnimizde taşımaya devam etmektir.
