BEYNİN ANILARI NASIL SAKLADIĞINA DAİR YENİ KEŞİF: KAYBOLAN ANILAR GERİ GELEBİLİR
Farelerde yapılan araştırma, hafızanın oluşumunda önemli olduğu düşünülen sinapsların yarısından fazlası kaybolsa bile anıların korunabildiğini ortaya koydu.
Bilim insanları, hafızanın beyinde nasıl uzun süre saklandığına ilişkin önemli bir keşfe imza attı. Fareler üzerinde gerçekleştirilen araştırma, hafızayla ilişkili olduğu düşünülen beyin bağlantılarının önemli bir bölümünün ortadan kalkmasına rağmen anıların korunabildiğini gösterdi.
Araştırmacılar, elde edilen sonuçların memeli beyninde hafızanın nasıl işlendiğine ilişkin mevcut anlayışı önemli ölçüde değiştirebileceğini belirtiyor.
Japonya’daki Okinawa Bilim ve Teknoloji Enstitüsü’nden Kazumasa Tanaka ve ekibi, hafızanın beyinde nasıl korunduğunu incelemek için kış uykusuna yatan hayvanlardan ilham aldı.
Hafıza sinapslarla nasıl bağlantılı?
Bir uyaranla karşılaşıldığında sinir hücreleri elektriksel sinyaller aracılığıyla birbirleriyle iletişim kuruyor. Bu iletişimin gerçekleştiği bağlantı noktalarına sinaps adı veriliyor.
Hafızayla ilişkili bilgileri kodlayan özel sinir hücreleri ise “engram nöronları” olarak adlandırılıyor. Mevcut görüşe göre bu hücrelerde oluşan yeni sinapslar ve güçlenen bağlantılar, anıların oluşması ve hatırlanmasında önemli rol oynuyor. Ancak yeni araştırma, hafızanın yalnızca belirli sinaps bağlantılarının korunmasına bağlı olmayabileceğine işaret ediyor.
Araştırmacılar kış uykusundan yararlandı
Araştırmacılar doğal olarak kış uykusuna yatmayan farelerde yapay bir kış uykusu durumu oluşturdu. Bunun öncesinde farelere, alkol kokusu bulunan bir ortamda hafif elektriksel uyarılar verilerek korku anısı oluşturuldu.
Ertesi gün fareler aynı kokunun bulunduğu ortama alındığında, herhangi bir uyarı verilmemesine rağmen korku tepkisi gösterdi.
Sinapsların yarısından fazlası kayboldu
Araştırmacılar daha sonra farelerin bir bölümünde yaklaşık iki gün süren yapay kış uykusu oluşturdu. Beş gün sonra yapılan testlerde farelerin daha önce oluşturulan korku anısını hala hatırladığı görüldü.
Beyin taramalarında ise hafıza açısından kritik bölgelerden birindeki engram nöronlarının sinapslarının yarısından fazlasının kış uykusu sırasında ortadan kalktığı belirlendi. Buna rağmen farelerin anıyı hatırlamaya devam etmesi, hafızanın yalnızca sinapsların sayısına veya konumuna bağlı olmadığını gösterdi.
Sinapsların kümelenmesi kritik olabilir
Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri, kış uykusu sırasında kaybolmayan sinapsların engram nöronlarının yüzeyinde birbirine yakın kümeler halinde bulunması oldu.
Araştırmacılar, bu kümelenmiş sinapsların hafızadaki bilginin korunmasında kritik bir rol oynayabileceğini düşünüyor. Kümelenmemiş sinapsların ise kış uykusu sonrasında yeniden ortaya çıktığı gözlemlendi. Bu durum, bu bağlantıların anının kendisini saklamaktan çok anıya erişilmesinde rol oynayabileceğini gündeme getirdi.
Bulgular insan hafızasına da ışık tutabilir
Araştırmacılar, farelerin ve insanların beyinlerinin bilgiyi depolama biçimleri arasında önemli benzerlikler bulunduğuna dikkat çekiyor. Bu nedenle çalışmanın sonuçlarının insan beynindeki hafızanın temel mekanizmalarını anlamaya katkı sağlayabileceği belirtiliyor.
Araştırma ekibi şimdi kümelenmiş sinapsların bilgiyi nasıl sakladığını ve kaybolan diğer sinapsların nasıl yeniden oluştuğunu incelemeyi planlıyor.
Hafıza kaybı araştırmalarına umut
Bilim insanlarına göre çalışma, uzun süreli hafızanın beyinde nasıl korunduğu konusundaki uzun süredir devam eden sorulara yeni bir bakış açısı getiriyor. Araştırmacılar, hafızanın korunmasını sağlayan moleküler mekanizmaların daha iyi anlaşılması halinde gelecekte hafıza kaybıyla ilişkili bazı durumlara yönelik yeni araştırma alanlarının ortaya çıkabileceğini belirtiyor.
