İSRAİL SANDIK BAŞINDA: NETANYAHU İÇİN KRİTİK SINAV
İsrailliler yarın, 27 Ekim Salı günü, ülkenin 26’ncı parlamentosu Knesset’i belirlemek üzere oy kullanacak. Hamas’ın 7 Ekim 2023 saldırılarından bu yana yapılan ilk genel seçim, Başbakan Binyamin Netanyahu’nun görevde kalıp kalmayacağından daha geniş bir hesaplaşmaya dönüştü: Seçmenler güvenlikteki başarısızlığı, savaş politikalarını, ülkenin derinleşen iç bölünmelerini ve yıllardır süren siyasi istikrarsızlığı da oylayacak.
NETANYAHU’NUN KARŞISINDA GADİ EİSENKOT
Seçimin başlıca yarışı, Netanyahu’nun Likud Partisi ile eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot’un liderlik ettiği Yashar hareketi ve muhalefet ittifakı arasında geçiyor. Netanyahu, tecrübeli liderliğinin bölgesel tehditler karşısında İsrail’i koruduğunu savunuyor. Rakipleri ise 7 Ekim saldırılarından önceki güvenlik zaaflarının ve ardından yaşanan savaşların siyasi sorumluluğunun hükümetçe üstlenilmesi gerektiğini söylüyor.
Eisenkot, Netanyahu’ya karşı değişim ve hesap verebilirlik vaadiyle kampanya yürütüyor. Ancak iki lider arasındaki fark, güvenlik politikalarının tümünde keskin bir ayrışmaya işaret etmiyor: Eisenkot da İran ve Hamas karşısında sert bir çizgiyi savunuyor; Filistin devletinin kurulmasına karşı çıkıyor. Bu nedenle seçim sonucu hükümetin yönünü değiştirebilse de İsrail’in bölgesel siyasetinde ne ölçüde değişim getireceği tartışma konusu.
HESAPLAŞMA GÜVENLİKLE SINIRLI DEĞİL
7 Ekim saldırısı kampanyanın merkezindeki başlıklardan biri. Muhalefet, saldırı öncesindeki güvenlik ve istihbarat zaaflarının bağımsız bir devlet soruşturmasıyla incelenmesini istiyor; Netanyahu ise sorumluluğun kendisine yüklenmesine karşı çıkıyor. Saldırının yarattığı sarsıntı ve sonrasındaki savaşların etkisi, seçmenlerin liderlik ve güvenlik konusundaki tercihlerini belirleyecek temel unsurlar arasında gösteriliyor.
Ülke içindeki başka bir gerilim de ultra-Ortodoks erkeklerin askerlik muafiyetleri. Uzun süren çatışmalar ordunun yükünü artırırken, askerlik yükümlülüğünün toplum kesimleri arasında nasıl paylaşılacağı daha hararetli bir siyasi tartışmaya dönüştü. Yargı düzenlemeleri, yaşam maliyetleri ve Netanyahu hakkındaki yolsuzluk davası da seçmenin gündeminde.
SON GÜNDE İRAN GERİLİMİ
Seçim öncesindeki son 24 saatte İran’la olası bir tırmanma tartışması da kampanyaya damgasını vurdu. İsrail basınında Netanyahu ile ordu komutanları arasında İran’a yönelik olası bir adım konusunda görüş ayrılığı bulunduğu yönünde haberler yer aldı; Netanyahu’nun ofisi iddiaları reddederek “yalan haber” olarak niteledi. Muhalefet liderleri ise Başbakan’ı seçim arifesinde ülkeyi daha büyük bir bölgesel gerilime sürüklemekle suçladı.
SONUCU KOALİSYON GÖRÜŞMELERİ BELİRLEYEBİLİR
İsrail’de seçmenler başbakanı doğrudan seçmiyor; 120 sandalyeli Knesset için parti listelerine oy veriyor. Hükümet kurabilmek için parlamentoda en az 61 sandalyelik desteğe ihtiyaç var. Son anketler, ne Netanyahu’nun ittifakının ne de muhalefet blokunun bu eşiği tek başına aşacağından emin olunduğunu gösteriyor.
Bu tablo, seçim gecesindeki sandalye dağılımı kadar seçim sonrasındaki pazarlıkları da önemli kılıyor. Daha küçük partilerin desteği, kimin hükümeti kuracağını belirleyebilir; bloklar arasında anlaşma sağlanamaması ise uzun koalisyon görüşmelerine ve siyasi belirsizliğin sürmesine yol açabilir. İsrail piyasalarında da olası sonuçların yanı sıra hükümet kurma sürecinin uzaması ve bölgesel gerilim ihtimali yakından izleniyor.
DÜNYA BASININDA İSRAİL SEÇİMİ:
Aşağıdaki özetler, adı geçen yayınların seçimle ilgili haber ve analizlerinin kısa aktarımıdır; doğrudan alıntı ya da gazetelerin ortak görüşü olarak değerlendirilmemelidir.
ABD:
THE WASHİNGTON POST: Gazete, anketlerde iki ana blokun da 61 sandalyeye ulaşamadığına dikkat çekiyor. Bu nedenle Netanyahu seçimde geride kalsa bile yeni bir koalisyon düzenlemesiyle iktidarda kalabilir mi sorusunu öne çıkarıyor. Haberde, ABD Başkanı Donald Trump’ın Netanyahu’ya desteğinin ve olası birlik hükümeti tartışmasının süreci karmaşıklaştırdığı aktarılıyor.
ASSOCİATED PRESS (AP): AP, seçimi Netanyahu’nun 7 Ekim saldırıları ve sonrasındaki savaşlar karşısında liderliğine ilişkin bir sınav olarak ele alıyor. Güvenlik sorumluluğu, ultra-Ortodoksların askerlik muafiyetleri ve yargı düzenlemeleri öne çıkan başlıklar arasında sıralanıyor. Ajans, iki ana blok için de çoğunluğun kesin görünmediğini ve seçim sonrasında koalisyon arayışının belirleyici olabileceğini bildiriyor.
İNGİLTERE:
THE GUARDİAN: Gazete, seçimi İsrail’in siyasi yönü ve Netanyahu’nun uzun iktidar dönemi üzerine bir hesaplaşma olarak inceliyor. Haber ve analizlerinde güvenlik başarısızlığı, Gazze savaşı, yargı reformu ve toplumdaki kutuplaşma birlikte ele alınıyor. Guardian’ın aktardığı tabloya göre muhalefet oyları artırsa bile farklı partileri hükümet etrafında birleştirmek kolay olmayabilir.
FİNANCİAL TİMES: Gazete, seçim sonucunun İsrail’in demokratik kurumları, Filistinlilerle ilişkileri ve uluslararası konumu üzerinde etkili olabileceğini vurguluyor. Anketlerde kesin bir çoğunluk görünmemesinin seçim sonrasındaki pazarlıkları kritik hale getirebileceğini belirtiyor. Analizinde, Netanyahu’nun sağ ve dinî partilere dayanan çizgisiyle muhalefetin vaat ettiği kurumsal değişimler arasındaki farkı öne çıkarıyor.
FRANSA:
LE MONDE: Gazetenin değerlendirmesi, iki ana aday arasındaki siyasi çekişmenin Filistin meselesine ilişkin temel ayrılıkları ortadan kaldırmadığına dikkat çekiyor. Netanyahu’nun güvenlik politikaları ve aşırı sağ ortakları ele alınırken, Eisenkot’un daha farklı bir yönetim tarzı önerse de Filistin devletine karşı çıktığı belirtiliyor. Yazı, seçim değişim getirse bile İsrail-Filistin çatışmasının çözümüne ilişkin büyük bir açılımın garanti olmadığını savunuyor.
FRANCE TÉLÉVİSİONS: Yayın kuruluşunun seçim kapsamı, yarışın Netanyahu’nun siyasi geleceği kadar İsrail toplumundaki bölünmeleri de görünür kıldığını aktarıyor. Güvenlik, savaşların etkisi ve hükümete yönelik hesap sorma talepleri kampanyanın önemli başlıkları arasında yer alıyor. Seçim sonrasında kurulacak hükümetin, ülkenin iç gerilimleri ve Filistinlilerle ilişkileri üzerinde belirleyici olacağına işaret ediliyor.
RUSYA:
KOMMERSANT: Gazetenin dış basın değerlendirmesi, Netanyahu ile Eisenkot arasındaki yarışın başa baş seyrettiğini ve iki blokun da çoğunluk için yeterli sandalyeye ulaşamayabileceğini aktarıyor. İran, Gazze’deki savaş ve ultra-Ortodoksların askerlik muafiyetleri kampanyanın başlıca gündemleri arasında gösteriliyor. Haberin odağında, seçimden çok hükümet kurmak için yürütülecek koalisyon pazarlıklarının belirleyici olabileceği görüşü var.
VEDOMOSTİ: Gazete, Trump’ın Netanyahu’ya verdiği desteği seçim öncesi dikkat çeken gelişmelerden biri olarak ele alıyor. Yarışın 7 Ekim saldırılarından sonraki ilk genel seçim olması, haberin güvenlik ve liderlik çerçevesini oluşturuyor. Haberde, Knesset’te çoğunluk için gereken 61 sandalye eşiğinin sonucu belirleyeceği aktarılıyor.
JAPONYA:
THE JAPAN TİMES: Gazete, seçime günler kala İsrailli seçmenlerde yorgunluk ve kararsızlığın öne çıktığını yazdı. Haberlerinde 7 Ekim saldırılarından bu yana yaşananların, seçmenlerin Netanyahu ve rakiplerine bakışında belirleyici olduğu aktarılıyor. Gazetenin bölge ülkelerinin seçim sonuçlarına yaklaşımını ele alan ayrı haberinde ise yarışın yakın geçmesinin ve olası hükümet değişikliğinin bölgesel ilişkiler açısından önem taşıdığı belirtiliyor.
MAİNİCHİ SHİMBUN: Gazetenin İngilizce servisinde yayımlanan haberde, Netanyahu’nun 27 Ekim seçiminde iktidarını korumaya çalıştığı ve kampanyasında sert çizgideki koalisyon ortaklarının rolü aktarılıyor. Haberin odağında, İsrail-ABD ilişkileri ile seçim sonrasındaki hükümetin bölgesel siyasete etkisi bulunuyor. Mainichi’nin bu haberinde seçim, yalnızca liderler arasındaki yarış değil, ülkenin güvenlik politikalarının geleceği açısından da değerlendiriliyor.
İTALYA:
CORRİERE DELLA SERA: Gazete, seçimin nasıl işlediğini ve hükümet kurmak için gereken sandalye sayısını açıklarken Netanyahu ile Eisenkot arasındaki yarışı öne çıkarıyor. Anketlerdeki yakın tablo, küçük partilerin ve seçim sonrası koalisyon görüşmelerinin önemini artırıyor. Haberde seçmen tercihleri, güvenlik ve ülkedeki siyasi istikrar arayışıyla birlikte değerlendiriliyor.
LA REPUBBLİCA: Gazete, seçimi 7 Ekim saldırılarından sonraki ilk genel seçim olarak tanımlıyor ve Netanyahu’nun güvenlik politikalarına yönelik eleştirileri aktarıyor. Gazze savaşı ve bölgesel çatışmaların, liderlerin siyasi sorumluluğu tartışmasını büyüttüğüne dikkat çekiyor. Haberde, Arap partilerinin desteğinin hükümet kurma denkleminde rol oynayabileceği belirtiliyor.
TÜRKİYE
ANADOLU AJANSI: Ajansın seçim öncesi anket haberlerinde, Netanyahu’nun bloğu ile muhalefetin 61 sandalyelik çoğunluk sınırının altında kalabileceği aktarılıyor. Yashar hareketinin sandalye tahminlerinde öne çıkması, yarışın başlıca göstergelerinden biri olarak veriliyor. AA’nın aktardığı tablo, sonuç kadar seçim sonrası koalisyon arayışının da belirleyici olabileceğine işaret ediyor.
TRT WORLD: Yayın kuruluşu, seçim kampanyasında güvenlik ve İran başlıklarının öne çıktığını; Netanyahu’nun yapay zekâyla üretilmiş görsellerinin de siyasi tartışma yarattığını aktardı. Muhalefet, bu tür paylaşımları seçmenlerde korku yaratma girişimi olarak eleştirdi. TRT World’ün haber çerçevesinde, kampanya dili ve güvenlik kaygıları seçim atmosferinin önemli parçaları olarak sunuluyor.
ÇİN:
XİNHUA: Ajans, 27 Ekim’deki seçimi 7 Ekim saldırılarından sonraki ilk genel seçim olarak duyuruyor. Seçim öncesi değerlendirmesinde iki ana kampın da parlamentoda çoğunluğu elde etmesinin kesin olmadığını bildiriyor. Bu nedenle hükümet kurma görüşmelerini ve siyasi çıkmaz ihtimalini seçim sonrası dönemin temel belirsizlikleri arasında gösteriyor.
GLOBAL TİMES: Gazete, Trump’ın Netanyahu’ya desteğini ve bunun seçim arifesindeki yankılarını haberleştiriyor. Anketlerde Netanyahu’nun ittifakının 61 sandalyelik çoğunluğa ulaşamayabileceğini aktarıyor. Haberde seçim sonucunun, parlamentodaki sandalye hesabı ve koalisyon kurma pazarlıklarıyla şekilleneceği vurgulanıyor.
