NYT UZMANLARA SORDU: BAZI ŞARKILARI NEDEN AKLIMIZDAN ÇIKARAMIYORUZ?
Bilim insanları bazı şarkıların neden insanların aklına takıldığını bilmiyor ancak bazı şarkıların kafamıza yerleşmesi diğerlerinden daha olası. New York Times, bunun nedenlerini uzmanlara sordu.
S: İki haftadır aklımda bir Kacey Musgraves şarkısı var ve bu beni deli ediyor. Neden böyle oluyor?
Öncelikle yalnız değilsiniz. Araştırmalar, akılda kalıcı şarkıların yaygın olduğunu ve insanların başına bunun bazen haftalık hatta günlük olarak gelebileceğini gösteriyor. Washington eyaletindeki Western Washington Üniversitesi’nde bu durumu inceleyen psikolog Ira Hyman, “Bazı insanlar sürekli kafalarında müzikle dolaşıyor” dedi. Bilim insanları bundan kurtulmanın neden bu kadar zor olduğunu tam olarak anlamış değil. Ancak bazı şarkıların kafamıza yerleşmesi diğerlerine göre daha olası. Onlara yakalanma eğilimi, son zamanlarda ne dinlediğinize ve ne yaptığınıza bağlı olabilir.
Neden bazı şarkılar dile dolanıyor?
Dile dolanan şarkıların genellikle yakın zamanda dinlediğiniz şarkılar olması şaşırtıcı değil. Ancak Avustralya’daki Queensland Teknoloji Üniversitesi’nde bu konu üzerine çalışan araştırma görevlisi Callula Killingly, belirli bir şarkıyı hatırlatan bir kelime veya ses duyduktan hatta bir durum yaşadıktan sonra da bu duruma yakalanmanın mümkün olduğunu söyledi.
Belki birisi Madonna’dan bahsediyor ve siz kendinizi Material Girl şarkısını mırıldanırken buluyorsunuz. Ya da Taylor Swift konserinden hemen önce yediğiniz makarnanın tadına tıpatıp benzeyen bir makarna yiyorsunuz ve birden Shake It Off şarkısını söylemeye başladınız. (Bu yazıyı yazarken Kylie Minogue’un Can’t Get You Out of My Head şarkısını söylemeden duramadım) Ancak bunların her zaman nasıl ortaya çıktığını çözmeyi denemeyin. Hyman, çoğu zaman “neyin başlattığını bilmek zor” diye belirtti.
Bazı şarkılar diğerlerine göre daha mı çok akılda kalıyor?
Araştırmalar, Whitney Houston’ın I Will Always Love You şarkısı gibi daha hızlı tempolara veya daha uzun, daha sürekli notalara sahip şarkıların kafamıza takılma olasılığının daha yüksek olduğunu gösteriyor. Bir şarkıyı ne kadar sık duyarsak, onu içimizden söylemeye başlama olasılığımız da o kadar artar. Dolayısıyla, 2000’li yılların sonlarında her yerde karşımıza çıkan Rick Astley capsleri, muhtemelen milyonlarca insanın kafasında Never Gonna Give You Up’ın dönüp durmasına neden olmuştur.
Ancak Hyman, şarkıların genellikle yalnızca belirli türde aktiviteler yaparken akılda kalma eğiliminde olduğunu söyledi. Örneğin, 16 lisans öğrencisi üzerinde yapılan küçük bir çalışmada, araştırmacılar öğrencilere iyi bilinen bir şarkıyı dinletti. Ertesi gün araştırmacılar, şarkının hangi durumlarda akıllarına geldiğini sordular. Buna göre şarkıların, katılımcılar tipik olarak dikkatlerinin dağıldığı görevleri yerine getirirken ortaya çıkma olasılığı daha yüksekti.
Hyman, bazen bir şarkının kafamıza takılması için doğru koşulu yaratmanın biraz fazla kolay olduğunu söyledi. Meslektaşları günün sonunda, eve bisikletle dönmeden hemen önce ona yaklaşıp Who Let the Dogs Out şarkısını sırf kafasına takılsın diye söylemişler ve işe de yaramış.
Aklıma takılan şarkıdan nasıl kurtulabilirim?
Akla takılan bazı şarkılar hoş olabilir. Ancak diğer zamanlarda, son derece can sıkıcı olabilirler. Neyse ki, araştırmalar bunlardan kurtulmak için birkaç yol öneriyor. Sakız çiğnemek potansiyel bir seçenektir. 2015’te yayınlanan bir çalışmada, araştırmacılar 18 lisans öğrencisine popüler bir şarkı dinletti ve ardından üç dakika boyunca şarkıyı düşünmemeye çalışmalarını istedi. Katılımcıların yarısına üç dakika boyunca “şiddetle çiğnemeleri” için sakız verildi, yarısına ise verilmedi. Sakız çiğneyen katılımcıların şarkıyı kafalarında duyma olasılıklarının daha düşük olduğu ortaya çıktı.
Avustralya’daki New South Wales Üniversitesi’nde psikolog olan Emery Schubert, elbette bu sadece küçük bir çalışma, dolayısıyla sakız çiğnemenin bu durumu ortadan kaldırmaya nasıl yardımcı olduğunu (hatta olup olmadığını) anlamak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç olduğunu söyledi. Yine de mantıklı bir açıklama var: Sakız çiğnemek, kafamızdaki şarkılara eşlik etmekle ilgili beyin bölgelerini birlikte etkileyebilir.
Schubert, bu tip şarkıların zihnimiz meşgul olmadığında çoğalma eğiliminde olduğundan, kendinizi farklı bir zihin durumuna sokmanın da yardımcı olabileceğini ekledi. Örneğin, hafif stresli bir sosyal ortama girmek etkili olabilir. Schubert, “Çok iyi tanımadığınız biriyle konuşmaya başlayın. Şu anda aklıma takılan bir şarkı olsaydı ve sizinle konuşsaydım, muhtemelen onu kaybederdim” dedi. Hyman, özellikle can sıkıcı bir şarkı aklınızdaysa, onu her zaman daha eğlenceli bir şarkıyla değiştirmeyi deneyebileceğinizi söyledi: Yerine farklı bir şarkı koyun. Rahatsız olmayacağınız bir şey seçin.
