OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU (OSB), DOĞUŞTAN GELEN VE YAŞAM BOYU SÜREN, NÖROGELİŞİMSEL BİR BOZUKLUKTUR
Merve KARAFİTAN – Uzman Klinik Psikolg
Bireyin sosyal iletişim ve etkileşim becerilerinde farklılıklar, sınırlı ilgi alanları ve tekrarlayıcı davranışlarla karakterizedir. “Spektrum” kelimesi, otizmin her bireyde farklı belirtilerle ve şiddet dereceleriyle görülebileceğini ifade eder.
Otizm Spektrum Bozukluğu’nun Belirtileri
Belirtiler genellikle 3 yaş öncesinde başlar, ancak bazı durumlarda daha geç fark edilebilir. OSB belirtileri üç temel alanda toplanır:
- Sosyal İletişim ve Etkileşim Zorlukları:
Göz teması kurmaktan kaçınma
Adıyla seslenildiğinde tepki vermeme
Jest, mimik, yüz ifadeleriyle iletişimde sınırlılık
Oyun oynarken yaşıtlarıyla etkileşime girmeme
Empati krmada zorlanma
- Tekrarlayıcı Davranışlar ve İlgi Alanları:
El çırpma, sallanma, dönme gibi hareketleri tekrar etme
Eşyaları sıraya dizme, rutinlerin bozulmasına karşı aşırı tepki verme
Dar bir konuya yoğun ilgi (örneğin sadece trenlerle ilgilenme)
Aynı kelime veya cümleleri sürekli tekrar etme (ekolali)
- Duyusal Hassasiyetler:
Gürültüye, ışığa, dokunmaya karşı aşırı hassasiyet ya da tam tersi duyarsızlık
Bazı dokulara veya kıyafetlere karşı hoşnutsuzluk
Koku veya tatlara karşı aşırı duyarlılık
Nedenleri
Otizmin tek bir nedeni yoktur. Genetik faktörler önemli bir rol oynar. Ayrıca:
Beyin gelişiminde farklılıklar
Hamilelik sürecinde bazı çevresel faktörler
Doğum komplikasyonları gibi etmenler de etkili olabilir.
Tanı
Otizm tanısı, klinik gözlem ve değerlendirme araçlarıyla (örneğin ADOS-2 gibi testlerle) çocuk psikiyatristleri, çocuk psikologları tarafından konur.
Tanı süreci; gelişimsel öykü, davranış gözlemi ve aileden alınan bilgilerle yapılır.
Müdahale ve Destek
Otizmin kesin bir tedavisi yoktur ama erken müdahale ile belirtiler hafifletilebilir ve bireyin yaşam kalitesi artırılabilir.
Uygulanan bazı destek ve yöntemler
Erken özel eğitim programları
Dil ve konuşma terapisi
Davranış terapileri (ABA gibi)
Duyu bütünleme terapisi
Sosyal beceri eğitimi
UNUTMAYALIM Kİ;
Otizm bir “hastalık” değil, bir nörogelişimsel farklılıktır. Bu bireylerin potansiyeli, ilgi alanları ve güçlü yönleri olabilir. Her birey farklıdır. Bazıları bağımsız yaşayabilirken bazıları yaşam boyu desteğe ihtiyaç duyabilir.
