ORTA DOĞU’DAKİ SAVAŞ SEVKİYATI VURDU: KANSER İLAÇLARI TEMİN EDİLEMEYEBİLİR
Orta Doğu’daki savaş, Dubai ve Doha gibi önemli kargo merkezlerinin vurulmasıyla Körfez’e kritik ilaç sevkiyatını aksattı. İlaç şirketleri sevkiyatları alternatif rotalara yönlendirirken, özellikle kanser ilaçlarının tedarikinde risk artıyor.
Orta Doğu’daki savaş, Körfez ülkelerine hayati ilaçların ulaştırılmasını zorlaştırıyor. Sektör yöneticilerine göre çatışma, özellikle soğuk zincirde taşınması gereken kanser ilaçları ve benzeri tedavilerin tedarik rotalarını riske atarken, şirketleri uçuşları yeniden yönlendirmeye ve bölgeye karayoluyla ulaşım alternatifleri aramaya zorluyor.
İki hafta önce ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan ve İran’ın bölge genelinde düzenlediği karşı saldırılarla genişleyen çatışma, önemli hava transit merkezlerini devre dışı bıraktı ve bazı deniz taşımacılığı güzergâhlarını kapattı. Bu durum, ilaçtan gıdaya ve petrole kadar pek çok ürünün taşınmasında ciddi aksamalara yol açıyor.
Sektör temsilcileri, şu ana kadar büyük çaplı bir kıtlık yaşanmadığını ancak çatışmanın uzaması halinde bunun hızla değişebileceğini söylüyor. Körfez ülkeleri büyük ölçüde ithalata bağımlı ve bazı ilaçların raf ömrü oldukça kısa. Ayrıca bu ürünlerin sıkı soğuk zincir koşullarında taşınması gerektiği için uzun süren kara taşımacılığı çoğu zaman pratik bir seçenek olmuyor.
ŞİRKETLER ALTERNATİF GÜZERGAH ARAYIŞINDA
Reuters’a konuşan Batılı ilaç şirketlerinin yöneticileri, Körfez’e ulaşmak için alternatif güzergâhlar aradıklarını ve bazı ilaçları Suudi Arabistan’daki Cidde ve Riyad gibi havalimanlarından karayoluyla bölgeye taşıdıklarını söyledi. İstanbul ve Umman da değerlendirilen diğer seçenekler arasında yer alıyor.
Dubai, Abu Dabi ve Doha gibi bölgenin başlıca havalimanları, ABD ve İsrail saldırılarına karşılık İran’ın düzenlediği saldırılar nedeniyle kapatıldı. Dubai ve Doha, Avrupa ile Asya ve Afrika arasındaki en önemli kargo merkezleri arasında bulunuyor. Emirates ve Etihad havayolları ile DHL gibi lojistik şirketleri, belirli sıcaklık aralıklarında tutulması gereken hassas ilaçların taşınmasında kritik rol oynuyor.
Antwerp Management School’dan Profesör Wouter Dewulf, sektör verilerine göre küresel hava kargosunun beşte birinden fazlasının Orta Doğu’daki aksamalardan etkilendiğini söyledi.
Bir sektör yöneticisi, hassas ilaçlar için kullanılan sıcaklık kontrollü “soğuk zincir koridorlarının” kısa sürede kurulamayacağını ve her zaman alternatiflerinin bulunmadığını belirtti.
Bir başka ilaç şirketi yöneticisi ise şirket içinde kanser tedavileri de dahil olmak üzere hastalar için kritik önemdeki sevkiyatları önceliklendiren ekipler kurduklarını söyledi. Yetkili, uygun depolama ve taşıma koşulları sağlanamazsa bazı sıcaklık kontrollü sevkiyatların bağlantılı uçuşlarını kaçırabileceği uyarısında bulundu.
Bir tıbbi cihaz şirketinin yöneticisi ise ilk adımın hâlihazırda yolda olan ya da sevkiyata hazır ürünleri tespit etmek olduğunu belirtti. Ardından hangi yüklerin başka rotalara yönlendirileceğine ve yeni sevkiyatların nasıl planlanacağına karar verildiğini söyledi.
İsminin açıklanmaması koşuluyla konuşan yönetici, normalde Dubai veya Doha üzerinden taşınan bazı Avrupa–Asya kargolarının Çin veya Singapur üzerinden yönlendirildiğini ifade etti. İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatması ve deniz taşımacılığının çok daha uzun sürmesi nedeniyle deniz yolu ise pratik bir alternatif olarak görülmüyor.
“Bir hasta ameliyat için bekliyorsa, en hızlı ulaşım yöntemini seçmek zorundasınız,” dedi.
Hastanelerde birkaç hafta içinde stok sorunu yaşanabilir
Council on Foreign Relations’ta küresel sağlık alanında kıdemli araştırmacı olan Prashant Yadav, raf ömrü kısa, sıcaklığa duyarlı ve pahalı ilaçların stoklarının genellikle yaklaşık üç ay yetecek düzeyde olduğunu söyledi. Özellikle monoklonal antikor içeren kanser ilaçlarının risk altında olduğunu belirtti.
Onkoloji ilaçlarının teslimatında yaşanan gecikmeler hastalar için ciddi sonuçlar doğurabiliyor. Tedavi süreçleri yeniden başlatılmak zorunda kalabilir ya da hastalığın ilerleme riski artabilir.
Yadav, bazı şirketler için aksamanın şimdiden sorun yaratmaya başladığını ve bazı müşterilerin durum düzelmezse dört ila altı hafta içinde stoklarının tükenebileceği uyarısında bulunduğunu söyledi.
Geçen hafta yaşam bilimleri lojistiği alanında faaliyet gösteren Pharma.Aero’nun düzenlediği çevrim içi toplantıya ilaç ve lojistik sektöründen 100’den fazla temsilci katılarak Körfez’deki krizin tedarik zinciri ve taşımacılığa etkilerini değerlendirdi.
SEKTÖR ŞİMDİLİK DURUMU YÖNETEBİLİYOR
Bazı lojistik şirketleri ise sektörün şimdilik durumu idare edebildiğini belirtiyor. Kuehne+Nagel şirketinde sağlık sektörüne yönelik hava lojistiğinden sorumlu Dorothee Becher, taşıyıcıların Cidde, Riyad ve Umman’a uçuş düzenlediğini ve ürünlerin buradan karayoluyla nihai pazarlara ulaştırıldığını söyledi.
Becher, “Şu aşamada stokların dramatik biçimde düşeceğine dair bir risk görmüyorum,” diyerek sağlık kargolarına öncelik verildiğini belirtti.
Ancak sevkiyatların devamını sağlamak giderek daha zor hale geliyor.
Biyofarma lojistik şirketi Marken’in operasyon direktörü Doaa Fathallah, hava sahası kısıtlamalarının hızla değişmesi nedeniyle soğuk zincir kargoların ancak sürekli rota değişiklikleriyle taşınabildiğini söyledi.
Bu durumun taşıma sürelerini uzattığını ve yakıt maliyetlerini artırdığını belirten Fathallah, ayrıca ilaçların soğuk kalması için kuru buz kullanımının da arttığını ifade etti.
Sektör yöneticileri, aksaklıkların sürmesi halinde Körfez ve Asya’da ilaç stoklarının azalmasıyla riskin büyüyebileceğini söylüyor.
Tedarik zincirindeki sorunlar yalnızca ilaçları değil, ilaç üretiminde kullanılan bazı küçük ama kritik parçaları da etkileyebilir. Flakon kapakları, serum torbalarında kullanılan plastikler ve paketleme malzemeleri gibi ürünlerde yaşanacak sıkıntılar da ilaç üretimini aksatabilir.
Kredi derecelendirme kuruluşu Moody’s’te tedarik zinciri sektörünü takip eden David Weeks, “Sorun her zaman ilacın kendisinin eksikliği değildir,” diyerek ekledi: “Bazen dozun çekildiği küçük flakon kapağı bile ciddi bir darboğaz yaratabilir.”
