TAKSİM SAHASINDA ORAKLI-ÇEKİÇLİ VE YILDIZLI SOVYET BAYRAĞI
Doç. Dr. ELNNUR AĞAYEV
Avangart (Harkov) Takımının Kıbrıs’taki Dostluk Maçları / Mart 1961
– I –
Kıbrıs Cumhuriyeti – Sovyetler Birliği İlişkileri
16 Ağustos 1960 tarihinde Kıbrıs Cumhuriyeti’nin kuruluşu dünyaya duyurulduktan iki gün sonra, 18 Ağustos 1960 tarihinde Sovyetler Birliği yeni kurulan devleti resmi olarak tanıdığını açıklayıp diplomatik ilişkilere başladı. Adadaki sol eğilimli partiler ve organizasyonlarla değişik kurumları vasıtasıyla ilişkilerine bu tarihten önce başlamış olsa da yeni devleti tanıma devlet düzeyinde bir ilkti ve önemliydi. Çünkü Akdeniz bölgesi, sıcak denizler her zaman Rusya Çarlığı ve sonrasında Sovyetler Birliği’nin ilgisini çekmiştir. 1960’lı yılların iki kutuplu dünyasında Soğuk Savaşın “aşırı sıcaklığı” düşünüldüğünde Sovyetlerin “güney cephesine” aşırı dikkat etmesi anlaşılandı.
İki devlet arasında ilişkiler kısa sürede ivme kazandı. Siyasi ve ekonomik ilişkiler yanında özellikle eğitim, bilim, sanat, spor alanında hareketlilikler dikkat çekti. Bilim adamları, sanat adamları, spor takımları “kardeşlik ilişkilerini” geliştirmek adına art arda adaya akın ettiler. Limanlarda Sovyet turistlerini getiren gemilerin sayısı sıklaşmaya başladı. Belki de en unutulmayan ziyaret, hafızalarda iz bırakan olay uzaya çıkan ilk insan olan Sovyet pilot ve kozmonotu Yuri Gagarin’in Şubat 1962 yılında Ada’ya yaptığı 3 günlük gezisi olmuştur.
Bu geziler tabii ki sadece Ada’nın Rum liderleri ve halkıyla değil, adanın Türk liderleri ve halkı ile de ilişkiler şeklinde devam ediyordu. Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı yardımcısı Dr. Fazıl Küçük, zamanın önemli Türk takımlarından Çetinkaya TSK’nın lokali, sanat ve kültür adamları, Türk köyleri de ziyaret edilen şahıslar ve makamlar arasında yerini almaktaydı.
Sovyetler Birliği süper liginde oynayan (A Ligi) Harkov’un Avangart takımı işte böyle bir ortamda Lefkoşa’nın Rum takımı Omonia’nın davetlisi olarak dostluk maçları yapmak için Mart 1961 yılında adaya geldi. Böylece Sovyetler Birliği’nden bir futbol takımı ilk defa Kıbrıs Cumhuriyeti’ne ayak basıyordu. Avangart takımı Ada’da bulunduğu sürede 4 Rum takımı (AEL, APOEL, Nea Salamis ve Omonia) ve 1 Türk takımı (Çetinkaya TSK) olmak üzere 5 dostluk maçı yaptı. Maçların tümünü kazanan Avangart takımı adada iz bırakarak ayrıldı.
Bahsedilen dönemle ilgili dönem kaynakları açıktır, zengindir. Bazı çalışmalar yapılsa da yeterli değildir, siyasi anlamda, ekonomik anlamda, kültürel anlamda, spor tarihi anlamında yenilerine ihtiyaç vardır. Bu çalışma da böyle bir ihtiyaçtan doğmuştur.
* * *
Avangart takımı ve Kıbrıs’a Gelişi
Avangart takımı Sovyetler Birliği’ne bağlı cumhuriyetlerden Ukrayna’nın Harkov şehrinin köklü futbol takımlarındandır. 1925 yılında kurulmuştur. Kurulduğu günden itibaren değişik adlarla [Parovoznik, Harkov Lokomotif Fabrikası (KhPZ), Zenit, Traktor, Dzerjinets] Sovyetlerin alt ve üst futbol liglerinde mücadele etmiştir. 1967 yılından beri Metalist Harkov adıyla tanınmakta ve bugün Ukrayna süper liginde mücadele etmektedir.
… 1960 futbol sezonunda Sovyetler Birliği süper ligine katılan takımların coğrafi kapsamı genişletildi. Değişik coğrafyadan daha fazla takımların şampiyonaya katılımları sağlandı. Harkov’un Avangart takımı da dâhil olmak üzere Sovyet Cumhuriyetlerinden en iyi on kulüp Sovyet futbolunun en yüksek ligi olan A Ligine kabul edildi. Bu yenilik ülkenin en iyi takımlarını kendi sahalarında izleme fırsatı bulan milyonlarca futbolsever için bir sevinç kaynağı oldu. Bu yenilik aynı zamanda rekabeti getirdi ve güçlü takımların sayısını artırdı. Bu rekabet şampiyona tarihinde yaşananları yeni bir boyuta taşıdı. 1960 yılından itibaren Sovyetler Birliği futbol liginde 3 Moskova kulübünün (Dinamo, Spartak ve CSKA) hegemonyası yıkıldı. 1936 yılında kurulan Sovyetler Birliği futbol liginde 1960 yılına gelindiğinde Dinamo 9, Spartak 7 ve Kızıl Ordu takımı olan CSKA (CDKA) 5 şampiyonluk kupasını müzelerine götürmüşlerdi. Ama artık değişim zamanı gelmişti. Doğrudur 1960 yılında şampiyonluğu başka bir Moskova takımı olan Torpedo kazanacaktı ama bu değişimin başlangıcıydı. 1960 yılında ligi ikinci bitiren Dinamo Kiev takımı 1961 yılının şampiyonu oldu. Bu Sovyet üst liginde şampiyonluğun ilk defa Moskova ve dolayısıyla Rusya dışına çıkması anlamına geliyordu. Ve bu anlam diğer takımları da etkiliyor ve heveslendiriyordu.
… 1960 sezonunu 13. sırada tamamlayan Avangart takımı 1961 sezonuna ciddi hazırlık yapıyordu. Takımın başına Sovyetler Birliği futbol tarihinin önemli isimlerinden Aleksander Semenoviç Ponomaryev getirildi. Takımın teknik ve taktiksel yeteneklerinin geliştirilmesi için yol haritası belirlendi. Oyuncuların eğitilmesi ön plana çıkarıldı. Ayrıca hazırlanan planı uygulamak için kadroyu güçlendirmek gerekiyordu. Son şampiyon Torpedo takımının iki önemli oyuncusu 32 yaşlı Viktor Maryenko ve aynı yaştaki Yuri Sokolov takıma kazandırıldı. Takımın eski futbolcularıyla iletişime geçildi ve takıma davet edildiler. Bir nevi “yedek” laboratuvar olarak nitelendirilebilecek bir ortamda çok sayıda genç oyuncu eğitildi ve kısa sürede takıma kazandırıldı. Gençliğin tecrübeyle uyumu sağlandı.
1961 yılı şampiyonasına gelindiğinde Ponomaryev, çekirdeğini büyük ölçüde Harkovluların oluşturduğu, iyi kurulmuş bir ekibe sahipti.
Ponomaryev takımın taktiksel yetenekleri ve dizilişi üzerinde de özellikle duruyordu. Bilindiği gibi 1958 Dünya Kupası’na kadar genelde futbolda W-M dizilişi geçerliydi. Bu sistemin rakamsal karşılığı da 3-2-2-3’tü. Bu sistem Arsenal menajeri Herbert Chapman tarafından ofsayt kuralındaki değişikliğe yanıt olarak geliştirilmiş bir futbol taktiğiydi. Burada ilk beşli, hücum ve orta saha görevlerini üstlenir. Arkada iki ofansif orta saha ve önde ise üç hücumcudan oluşur. Bu diziliş W (2-3) harfini hatırlatır. Gerideki beşli ise üç savunmacı (bir stoper ve iki bekçi) ile onların hemen önünde oynayan iki destekleyici yarı saha oyuncusundan oluşuyordu. Bu diziliş de M (3-2) harfini hatırlatır. İşte 1958 Dünya Kupası’nda bu sistem gevşedi ve Brezilya’nın başarıyla uyguladığı ünlü 4-2-4 sistemi kabul görmeye başladı. Yaygınlaşmaya başlayan bu sistem bazı değişikliklerle 4-3-3 dizilişiyle de deneniyordu. Tabii ki Pele, Vava, Garrinça ve Zagalo’nuz veya o kalitede oyuncunuz varsa başarılı olabilirsiniz… Ponomaryev eğitim kamplarında takımını bu sistemlere göre eğitiyordu. Avangart takımı bu hazırlığıyla tarihinde yaşamadığı hareketliliği yaşıyordu.
Eğitim kampının ilk etap çalışmalarını mevsimsel olarak sıcaklığıyla tanınan Karadeniz’in sahil kenti Soçi’de tamamlayan Avangart takımı ikinci etap çalışmaları için Omonia takımının davetini de fırsat bilerek Mart 1961 yılında Akdeniz’in sıcak adası Kıbrıs’ın yolunu tuttu.
