AVUSTRALYA ORDUSUNUN AFGANİSTAN GÖREVİNE İLİŞKİN SORUŞTURMA: SAS’TA KOMUTA ZİNCİRİNE AĞIR ELEŞTİRİ
Afganistan’daki SAS operasyonlarına ilişkin rapor: Komuta zincirinde ciddi aksaklıklar
Avustralya Savunma Kuvvetlerinin Afganistan’daki özel kuvvet yapılanmasını inceleyen soruşturmanın özeti kamuoyuna açıldı. Raporda, SAS bünyesindeki kapalı kurum kültürü, komuta düzenindeki bozulma ve uyarı işaretlerinin yeterince incelenmemesi eleştirildi. Savunma Kuvvetleri Komutanı Amiral Mark Hammond, raporda anlatılan davranışları “kabul edilemez” olarak niteledi.
Avustralya’da Afganistan savaşı sırasında görev yapan Özel Hava Servisi (SAS) birliklerinin kurum kültürü ve komuta yapısına ilişkin uzun süredir gizli tutulan soruşturmanın özeti yayımlandı. İnceleme, 2020’de açıklanan Afganistan soruşturmasının ardından başlatılmış; özel kuvvetlerdeki çalışma düzeninin, iddia edilen hukuka aykırı eylemlere zemin hazırlayıp hazırlamadığını ve üst komuta kademelerinin uyarı işaretlerini fark edip etmediğini araştırmıştı. Raporun tamamı kamuoyuna açıklanmadı; Savunma Kuvvetleri, hassas soruşturma bilgileri içerdiği gerekçesiyle yalnızca özetini yayımladı.
KOMUTA DÜZENİNİN BOZULDUĞU BELİRTİLDİ
ABC News’in aktardığı bulgulara göre rapor, SAS içindeki komuta zincirinin bazı birliklerde tersine döndüğünü; astsubayların etkisinin, kendilerinden üst rütbeli bazı genç subayların yetkisini gölgede bıraktığını ortaya koydu. Soruşturma, bazı subayların liderlik yerine birlik içindeki arkadaşlık ilişkilerini öncelediğini ve disiplin ihlallerine müdahale edilmediğini de kaydetti.
Raporda, Afganistan’daki operasyonlarda öldürülen kişilerin sayısındaki olağan dışı artış gibi işaretlerin üst karargâhlarda yeterince sorgulanmadığı eleştirisi yer aldı. İncelemeye göre, bazı veriler ve söylentiler daha kapsamlı incelemeyi gerektirecek nitelikteydi; etkili bir müdahalenin yapılmaması, komuta kademelerinde liderlik ve denetim zaafına işaret etti.
AFGAN SİVİLLERİN YANINA SİLAH BIRAKILDIĞI İDDİASI
The Guardian, yayımlanan soruşturma özetinin bazı SAS subaylarının, öldürülen Afgan sivillerin yanına silah bırakılarak onların savaşçı gibi gösterilmesi uygulamasından haberdar olduklarını ve bu uygulamanın durdurulması için etkili adım atmadıklarını bildirdi. Bu iddia, raporun kamuoyuna açılan bölümlerinde anlatılan komuta ve disiplin sorunlarıyla birlikte tartışılıyor.
Bununla birlikte, raporun resmî özetinde belirli komuta kademelerinin, birliklerin veya üst karargâhların savaş suçu işlendiğini bildiği ya da bundan makul biçimde şüphelendiği sonucuna varılmadığı belirtiliyor. Rapordaki bu değerlendirme ile bazı subayların belirli usulsüzlüklerden haberdar olduğuna ilişkin basın aktarımlarının kapsamı birbirinden ayrılmalı; soruşturmanın tam metni yayımlanmadığı için tüm bulgular kamuoyu tarafından doğrudan incelenemiyor.
SAVUNMA KUVVETLERİ KOMUTANI: “KABUL EDİLEMEZ”
Savunma Kuvvetleri Komutanı Amiral Mark Hammond, Senato’daki oturumda raporda anlatılan komuta ve kültür sorunlarını kabul edilemez olarak niteledi. AAP’nin haberine göre Hammond, birlik içinde yetki dengesinin bozulduğunu ve bazı uygulamaların normalleştiğini söyledi. Ancak rapor bulgularının üst düzey sorumlular açısından hangi sonuçları doğurduğuna ilişkin ayrıntı veremedi.
Soruşturma, 2020’deki Brereton incelemesinden ayrı bir çalışma. Önceki soruşturma, Afganistan’da 39 kişinin hukuka aykırı biçimde öldürülmüş olabileceğine ilişkin güvenilir bilgi bulunduğu sonucuna varmıştı. Savunma Bakanlığının açıklamasına göre, bu dosyalarla bağlantılı ceza soruşturmaları ve olası yargılamalar bağımsız makamlarca yürütülüyor. Afganistan’da görev yapmış iki eski SAS mensubu Ben Roberts-Smith ve Oliver Schulz hakkındaki savaş suçu suçlamaları ise mahkemelerde görülüyor; ikisi de suçlamaları reddediyor.
Soruşturma özeti, Afganistan’daki iddiaları yeniden gündeme taşırken Avustralya ordusunda komuta sorumluluğu, denetim ve şeffaflık tartışmasını da büyüttü. Raporun tamamının yayımlanmaması ve üst düzey sorumluluklara ilişkin sonuçların sınırlı açıklanması, kamuoyunda yanıt bekleyen başlıklar arasında yer alıyor.
