ÇOCUK OLMAK BİR HAKTIR: HER ÇOCUK GÜVENDE, DEĞERLİ VE ÖZGÜR BÜYÜMEYİ HAK EDER
20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü
Çocukluk, insan yaşamının yalnızca başlangıç dönemi değil; bireyin kişiliğinin, benlik algısının, duygusal dünyasının ve sosyal ilişkilerinin temellerinin atıldığı en önemli gelişim evrelerinden biridir. Bu dönemde yaşanan deneyimler, bireyin yetişkinlik yaşamındaki psikolojik işleyişini ve dünyayı algılama biçimini önemli ölçüde etkilemektedir. Dolayısıyla çocukların korunması, yalnızca ailelerin veya ilgili kurumların sorumluluğu değil, bütün toplumun ortak yükümlülüğüdür.
Her yıl 20 Kasım’da kutlanan Dünya Çocuk Hakları Günü, çocukların sahip olduğu temel hakları hatırlatmanın ötesinde, yetişkinlerin çocuklara karşı sorumluluklarını yeniden değerlendirmeleri açısından da önemli bir farkındalık günüdür. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından 20 Kasım 1989 tarihinde kabul edilen Çocuk Haklarına Dair Sözleşme; çocukların yaşama, gelişme, korunma ve katılım haklarını güvence altına alan temel uluslararası belgelerden biridir.
Ancak burada üzerinde düşünülmesi gereken önemli bir gerçek bulunmaktadır: Çocuk haklarının yasalarla güvence altına alınması, bu hakların yaşamın her alanında eksiksiz biçimde uygulandığı anlamına gelmemektedir.
Bir çocuğun en temel hakkı, çocukluğunu yaşayabilmesidir.
Günümüzde çocuklar yalnızca fiziksel şiddet, ihmal, istismar ve ekonomik sömürü gibi açık ihlallerle karşı karşıya kalmamaktadır. Aynı zamanda duygusal ihtiyaçlarının görmezden gelinmesi, düşüncelerinin önemsenmemesi, sürekli eleştirilmesi, başkalarıyla kıyaslanması ve yaşlarının üzerinde sorumluluklar yüklenmesi gibi daha görünmez sorunlar da yaşamaktadır.
Özellikle duygusal ihmal, çocuğun psikolojik gelişimi üzerinde derin izler bırakabilen önemli bir sorundur. Çocuğun sevilme, anlaşılma, kabul görme ve güven duyma ihtiyaçlarının yeterince karşılanmaması; ilerleyen dönemlerde değersizlik hissi, özgüven sorunları, kaygı ve kişilerarası ilişki güçlükleriyle ilişkilendirilebilmektedir. Bir çocuğun karnının doyurulması, giydirilmesi ve okula gönderilmesi elbette önemlidir. Ancak sağlıklı gelişim için bunlar tek başına yeterli değildir. Çocuğun duygularına alan açılması, dinlenmesi, anlaşılması ve koşulsuz biçimde değerli hissettirilmesi de gerekmektedir.
Çocuk hakları denildiğinde sıklıkla eğitim, sağlık, barınma ve fiziksel güvenlik gibi temel gereksinimler akla gelmektedir. Oysa çocuğun düşüncesini ifade edebilmesi, kendisini ilgilendiren konularda görüşünün dikkate alınması ve birey olarak kabul edilmesi de en az diğer hakları kadar önemlidir. Çocuğun söz hakkının bulunması, onun her kararının yetişkinler tarafından onaylanması anlamına gelmemektedir. Bu durum, çocuğun yaşına ve gelişim düzeyine uygun biçimde dinlenmesi ve görüşlerine değer verilmesi anlamına gelmektedir.
Bir diğer önemli mesele ise çocukların dijital dünyada karşı karşıya kaldıkları risklerdir. İnternet ve sosyal medya kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte çocuklar siber zorbalık, dijital istismar, zararlı içerikler ve kişisel verilerin ihlali gibi çeşitli tehlikelerle karşılaşabilmektedir. Bu nedenle çocukların dijital dünyadan tamamen uzaklaştırılması yerine, dijital güvenlik konusunda bilinçlendirilmesi ve ebeveynlerin rehberlik edici bir tutum benimsemesi önem taşımaktadır.
Çocukların psikolojik açıdan sağlıklı gelişebilmeleri için en önemli koşullardan biri güvenli bir çevrede büyümeleridir. Evde, okulda ve sosyal yaşamda kendisini güvende hisseden; hata yaptığında aşağılanmayan, duygularını ifade ettiğinde susturulmayan ve bireysel farklılıkları kabul edilen çocukların sağlıklı bir benlik algısı geliştirmeleri desteklenmektedir.
Bu noktada yetişkinlere önemli bir sorumluluk düşmektedir. Çocukları yalnızca geleceğin yetişkinleri olarak değerlendirmek, onların bugün sahip oldukları ihtiyaçları ve hakları göz ardı etmek anlamına gelebilir. Çocuklar, gelecekte birer yetişkin olacakları için değil, bugün de bağımsız birer birey oldukları için hak sahibidirler.
Bir toplumun gelişmişliği, yalnızca ekonomik göstergeleriyle veya teknolojik olanaklarıyla ölçülmemelidir. O toplumun çocuklarına nasıl davrandığı, onları ne ölçüde koruduğu, seslerini ne kadar duyduğu ve haklarını ne ölçüde güvence altına aldığı da gelişmişliğin önemli göstergelerindendir.
Unutulmamalıdır ki çocukların sessiz kalması, mutlu oldukları; itaat etmeleri, psikolojik açıdan sağlıklı oldukları anlamına gelmemektedir.
Bazen bir çocuğun davranışlarının ardında anlatamadığı bir korku, karşılanmamış bir ihtiyaç veya duyulmayı bekleyen bir yardım çağrısı bulunabilmektedir.
20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü, yalnızca çocuklara haklarını hatırlattığımız bir gün olmamalıdır. Aynı zamanda yetişkinlerin kendi davranışlarını, ebeveynlik tutumlarını, eğitim anlayışlarını ve toplumsal sorumluluklarını sorguladıkları bir farkındalık fırsatına dönüşmelidir.
Çünkü çocukların sağlıklı bir geleceğe sahip olabilmeleri, bugün nasıl bir çocukluk yaşadıklarıyla doğrudan ilişkilidir. Onları korumak, dinlemek, anlamak ve haklarına saygı göstermek bir tercih değil, insani ve toplumsal bir sorumluluktur.
Her çocuk şiddetten uzak, korkmadan, özgürce konuşabildiği, sevildiğini ve değerli olduğunu hissedebildiği bir dünyada büyümeyi hak eder. Çocukların haklarını korumak, aslında insanlığın geleceğini korumaktır.
Klinik Psikolog Merve Karafistan





