NARSİSTİK KİŞİLİK BOZUKLUĞU: BELİRTİLERİ VE TEDAVİSİ
Merve KARAFİSTAN – Uzman Klinik Psikolog
Narsistik Kişilik Bozukluğu (NKB), bireyin kendini aşırı derecede önemli görmesi, sürekli hayranlık beklemesi ve başkalarının duygularına karşı empati eksikliği göstermesiyle karakterize edilen bir kişilik bozukluğudur. Psikiyatride bu durum kişilik bozuklukları sınıfına girer ve genellikle uzun sürelidir, bireyin işlevselliğini ve ilişkilerini olumsuz etkileyebilir.
Narsistik Kişilik Bozukluğunun Belirtileri:
DSM-5’e (Amerikan Psikiyatri Birliği’nin tanı kılavuzu) göre aşağıdaki belirtilerden en az beşinin bulunması gerekir:
- Kendini abartma
– Kendi başarılarını ve yeteneklerini abartır, yeterli bir başarı olmadan üstün biri olarak görülmeyi bekler.
- Sınırsız güç, zeka, güzellik hayalleri kurma
– Sürekli başarı, zeka, güzellik veya ideal aşk üzerine fanteziler kurar.
- Özel ve eşi benzeri olmayan biri olduğuna inanma
– Yalnızca özel ya da statü sahibi kişilerce anlaşılabileceğine inanır.
- Aşırı beğenilme ve hayranlık bekleme
- Hak ettiğini düşünme (entitlement)
– Her şeyin kendisine ait olmasını bekler, özel ayrıcalıklar talep eder.
- Başkalarını sömürme
– Kendi hedeflerine ulaşmak için insanları kullanır.
- Empati eksikliği
– Başkalarının hislerini ve ihtiyaçlarını anlama veya önemseme konusunda yetersizdir.
- Kıskançlık veya başkalarının onu kıskandığına inanma
Kibirli ya da küstah davranışlar sergileme
Nedenleri
Narsistik kişilik bozukluğunun kesin nedeni bilinmemekle birlikte, şu faktörlerin rol oynadığı düşünülür:
Çocuklukta aşırı övülme veya tam tersi aşırı eleştirilme
Ebeveynlerin tutarsız davranışları
Travmatik yaşantılar
Genetik ve biyolojik faktörler
Narsistik Kişilik Bozukluğu ile Yaşamak
NKB’li kişiler genellikle:
Eleştiriye karşı aşırı hassastır.
Gerçek ya da hayali aşağılanmalara aşırı tepki gösterebilir (öfke patlamaları).
İlişkilerde sorun yaşar; çünkü başkalarının sınırlarını gözetmezler.
Depresyon, anksiyete, madde kullanımı gibi eşlik eden sorunlar yaşayabilirler.
Tedavi Yöntemleri
Narsistik kişilik bozukluğu tedavisi zor olabilir, çünkü kişi genellikle sorun olduğunu kabul etmez. Ancak yardım arayanlarda şu yöntemler işe yarayabilir:
Psikoterapi (özellikle psikodinamik terapi veya bilişsel davranışçı terapi)
– Kişinin özsaygısını geliştirmeye, başkalarıyla sağlıklı ilişkiler kurmasına yardımcı olur.
İlaç Tedavisi (eşlik eden sorunlar için)
– Depresyon, anksiyete gibi semptomlar varsa antidepresan veya anksiyolitikler kullanılabilir.
Narsistik Kişilik Bozukluğu ile Narsisizm Arasındaki Fark
Narsisizm, herkesin zaman zaman gösterebileceği bir kişilik özelliğidir. Öz güvenli davranmak, zaman zaman kendini önemli hissetmek doğaldır.
Narsistik kişilik bozukluğu ise bu özelliklerin aşırı, kalıcı ve işlev bozucu hale gelmesidir.
