İNGİLTERE’DE BÜTÇE DÜĞÜMÜ: HÜKÜMET “NEFES ALDIRMA” SÖZÜ VERİYOR, MUHALEFET VE SENDİKALAR DAHA FAZLASINI İSTİYOR
Maliye Bakanı John Healey’in bugün açıklayacağı bütçe, hayat pahalılığı ve enerji maliyetlerinin gölgesinde hazırlanıyor. Hükümet hanelere ve işletmelere destek vadederken, Muhafazakâr Parti vergi artışlarına ve borçlanmaya karşı çıkıyor; sendikalar ise geçici kolaylıkların ötesinde ücret, kamu hizmetleri ve yatırım talep ediyor.
İngiltere’de bugün siyasi ve ekonomik gündemin merkezinde 2026 bütçesi bulunuyor. Maliye Bakanı John Healey’in Avam Kamarası’nda saat 12.30’da sunması beklenen bütçe, Başbakan Andy Burnham hükümetinin ilk bütçesi olacak. Açıklama öncesinde hükümet bazı önlemleri duyurdu; ancak vergi, harcama ve ekonomik tahminlere ilişkin bütçenin tamamı henüz açıklanmadı.
Healey, bütçenin ailelere ve işletmelere günlük masraflar karşısında “nefes aldırmasını” ve uzun vadede enerji maliyetlerini düşürecek adımlar başlatmasını hedefliyor. Hükümetin önceden duyurduğu önlemler arasında bazı gıda ürünlerindeki ithalat vergilerinin kaldırılması, bakım ödeneğindeki gelir sınırının yeniden düzenlenmesi ve ebeveyn izni desteğinin genişletilmesi var. Sky News’e göre doğal gaz faturalarındaki sabit ücretin kaldırılması da ortalama haneye yılda yaklaşık 45 sterlin tasarruf sağlayabilir.
HÜKÜMET: HANELERE DESTEK, EKONOMİYE DİSİPLİN
Başbakan Burnham ve Healey, yaklaşımın hem kısa vadeli geçim baskısını hafifletmesi hem de kamu maliyesinde belirlenen kurallara bağlı kalması gerektiğini savunuyor. Hükümet, ailelere ve işletmelere bugünkü maliyetler karşısında destek verirken büyümeyi ve enerji sistemindeki uzun vadeli değişimi de hedeflediğini söylüyor. Healey’in bütçeyi, kamu borçlanmasını ve enflasyonu kontrol altında tutma taahhüdüyle açıklaması bekleniyor.
Ancak bütçenin hareket alanı sınırlı. Reuters ve Associated Press’in aktardığı değerlendirmelere göre yüksek enerji maliyetleri, enflasyon ve artan borçlanma giderleri hükümetin önündeki başlıca baskılar arasında. Bu nedenle bugünkü açıklamada geniş kapsamlı yeni harcama programlarından çok, belirli guplara yönelik destekler ve daha uzun vadeli kararların takvimi öne çıkabilir.
MUHAFAZAKÂRLAR: “VERGİLERİ ARTIRMAYIN, HARCAMAYI KISIN”
Muhafazakâr Parti lideri Kemi Badenoch, hükümetin daha fazla borçlanmak yerine kamu harcamalarını azaltması ve bütçe açığını düşürmesi gerektiğini savunuyor. Badenoch, bankalara yönelik olası vergi artışlarının büyümeyi zayıflatabileceği uyarısında bulundu; partisi ayrıca yeni vergi getirilmemesini, sosyal yardım harcamalarında kesintiye gidilmesini ve savunma harcamalarının nasıl finanse edileceğinin açıklanmasını istiyor.
Muhalefetin itirazı, bütçenin gündelik masraflara yönelik küçük düzenlemelerle sınırlı kalabileceği yönünde. Badenoch, hükümetin büyük ekonomik kararları ertelediğini öne sürerken, Healey’in bütçesi açıklanmadan önce vergi ve harcama planlarının daha açık biçimde ortaya konmasını talep etti. Hükümet ise Muhafazakârların ekonomi yönetimine yönelik eleştirilerine karşı, önceki hükümet dönemindeki kararların aileler ve işletmeler üzerindeki etkisini hatırlatıyor.
SENDİKALAR: GEÇİCİ KOLAYLIK DEĞİL, KALICI İYİLEŞME
Sendikalar, bütçede enerji ve temel ihtiyaç giderlerine yönelik desteğin kalıcı hâle getirilmesini, ücretlerin yükseltilmesini ve kamu hizmetlerine daha fazla kaynak ayrılmasını istiyor. İngiltere Sendikalar Konfederasyonu (TUC), düşük ve orta gelirli haneler için kalıcı bir enerji tarifesi, kamu çalışanlarının ücret artışlarının tam finansmanı, gençlerin işe ve eğitime geçişini destekleyecek programlar ile daha güçlü kamu yatırımı çağrısı yaptı. TUC ayrıca servet ve şirket gelirlerinin vergilendirilmesinde daha adil bir düzenleme talep ediyor.
UNISON Genel Sekreteri Andrea Egan, vergi muafiyetli kilometre ödemelerinin kalıcı hâle getirilmesini olumlu buldu; ancak gıda ve yakıt maliyetleri yükselmeyi sürdürürken küçük çaplı “gündelik düzeltmelerin” kısa sürede yetersiz kalabileceği uyarısında bulundu. Egan, daha kalıcı bir rahatlama için varlıklı kesimlerin daha adil vergi ödemesi ve çalışan toplulukların yaşam koşullarını iyileştirecek adımlar atılması gerektiğini söyledi.
Kamu ve Ticari Hizmetler Sendikası (PCS) ise kamu çalışanlarının ücret ve çalışma koşullarının iyileştirilmesini bütçe öncesi görüşmelerde gündeme taşıdı. Sendika, bütçe günü Parlamento önünde ücret artışı talebiyle eylem çağrısı yaptı. Unite Sendikası da hükümetin yatırım konusunda temkinli davranmasının sanayi ve istihdam hedeflerini zayıflatabileceğini savunarak, daha iddialı bir yatırım ve vergi politikası istedi.
Bütçenin sınavı: Açıklanan destek cebe yansıyacak mı?
BBC, The Guardian ve Sky News’in bütçe öncesi yayınlarında öne çıkan ortak başlık, açıklanacak önlemlerin hanelerin gerçek harcamalarını ne ölçüde azaltacağı. Özellikle enerji faturaları, gıda fiyatları, genç çalışanların ücretleri ve kamu hizmetlerinin finansmanı, bütçenin siyasi etkisini belirleyecek konular arasında.
Hükümet bütçeyi geçim baskısını hafifletme ve ekonomik büyümeyi destekleme paketi olarak sunmaya hazırlanıyor. Muhafazakârlar vergi ve borçlanma artışlarına karşı çıkarken, sendikalar desteğin daha geniş, kalıcı ve çalışanların gelirlerine doğrudan yansıyan bir nitelik taşımasını istiyor. Bütçenin asıl etkisi ise Healey’in açıklayacağı kararların ardından, bağımsız ekonomik tahminler ve hanelere yansıyacak maliyetlerle ortaya çıkacak.
